مقـالات
 



بعد از پدیدار شدن نشانه‌های پیروزی انقلاب اسلامی و فرار شاه و خانواده‌اش از کشور، آمریکا با فرستادن ژنرال هایزر به ایران کوشید تا کنترل ارتش ایران را به دست بگیرد. او تلاش کرد فرماندهان ارتش را مدیریت و وادار به کودتا علیه مردم کند. با مشخص شدن وضعیت آشفته ارتش و ناتوانی آن در اجرای چنین اقداماتی، هایزر به دنبال بررسی سرنوشت ارتش در نظام جدید بود اما نهضت اسلامی مردم که در پیکره ارتش هم حامیانی داشت توانست در درون ارتش شکاف بیندازد.
با گسترش قیام مردم در جریان نهضت اسلامی، امام خمینی(ره) در پاییز سال ۱۳۵۷ از سربازان خواستند که از پادگان‌ها فرار کنند. در بهمن ۱۳۵۷ بسیاری از همافران و درجه‌داران ارتش هم آرام آرام با انقلاب همگام شدند. همافرهای نیروی هوایی با اقدام تاریخی خود در ۱۹ بهمن ۱۳۵۷ با اجرای مراسم رژه در محل اقامت امام خمینی(ره) در مدرسه علوی تهران رسما به انقلاب اسلامی پیوستند؛ اقدامی که باعث شد طرح کودتای احتمالی ناکام بماند. همان شب، شورش در پایگاه هوایی دوشان‌تپه موجب شد سرتیپ زالی درخواست کند واحدی از لشگر گارد که در پادگان ستاد نیروی زمینی در لویزان مستقر بود به پادگان نیروی هوایی در محل بین خیابان‌های پیروزی و دماوند اعزام شود. این واحد حمله به پادگان نیروی هوایی را در شب ۲۰بهمن ۱۳۵۷ آغاز کرد و درگیری تا صبح ادامه یافت.
در روز ۲۱ بهمن تغییر ساعات حکومت نظامی از ساعت ۲۰ به ساعت ۱۶ اعلام شد. اما اقدام بهنگام امام خمینی(ره) و درخواست ایشان از مردم برای نادیده گرفتن حکومت نظامی و آمدن به خیابان‌ها و کمک به همافران و نظامیان پیوسته به انقلاب، این کودتای برنامه‌ریزی شده رژیم را شکست داد. مردم با ارتش و شهربانی و ژاندارمری پهلوی درگیر شدند و مراکز آنها را یکی پس از دیگری به تصرف خود درآوردند. سرانجام ستاد ارتش در ۲۲ بهمن۱۳۵۷ اعلام بی طرفی کرد و انقلاب اسلامی به پیروزی رسید.
آمریکا پس از ناتوانی در اجرای کودتا از طریق فرماندهان ارتش و با مشاهده پیروزی مردم و سرنگونی رژیم شاه، این بار کوشید تا با قطع روابط تجهیزاتی و مستشاری خود با ارتش، توان نظامی نیروهای مسلح ایران را بی‌خاصیت سازد. از این زمان آمریکا عملا تحریم تسلیحاتی ایران را آغاز و ارسال انواع سلاح و جنگ افزار به ایران را متوقف کرد. با ورود امام(ره) به ایران، دولت آمریکا شاپور بختیار را واداشت تا قراردادهایی را که با ایران داشتند لغو کند. بر این اساس آمریکا قرارداد فروش هواپیماهای اف۱۶، ادامه واگذاری موشک‌های فونیکس با برد حدود ۲۰۰ مایل، زیردریایی‌ها و دیگر سلاح‌های پیشرفته آمریکایی و از جمله ناو‌های جنگی به ایران را لغو کرد. این در حالی بود که هزینه خرید آنها را هم گرفته بود.
پس از پیروزی انقلاب برخی کشورهای اروپایی هم از واگذاری تجهیزات خریداری شده ایران خودداری کردند؛ از جمله آلمان که قرارداد ساخت زیر دریایی‌ها با آن کشور منعقد شده بود و انگلیس که اجازه انتقال تانک های چیفتن خریداری شده از این کشور را به ایران نداد. ایتالیا هم از واگذاری بقیه بالگردهای بزرگ و نیروبر شینوک که تعداد زیادی از آن وارد ایران شده بود خودداری کرد و پس از آغاز جنگ به بهانه حفظ بی‌طرفی همچنان از انتقال این بالگردها به ایران طفره رفت.
در چنین شرایطی ارتش ایران دچار بحران هویت و موجودیت شد. از سویی بین بدنه ارتش ایران و اکثر سران آن که تا آخرین لحظه از رژیم پهلوی حمایت می‌کردند شکاف ایجاد شد، و از سوی دیگر ارتش نمی‌دانست چگونه موجودیت خود را حفظ کند.
روحیات انقلابی به بخشی از بدنه ارتش وارد شده بود و نیاز به تغییر ساختارها و طرز تفکرها وجود داشت. از فردای پیروزی انقلاب اسلامی به دلیل روشن نبودن وضعیت کاری، بسیاری از اعضای ارتش به محل خدمت خود نرفتند. برای مردم هم مهم‌ترین مسئله اطمینان از بی‌طرف ماندن ارتش و پیوستن کامل آن به حرکت انقلابی ملت بود. حدود سه هفته همه مراکز ارتش تقریبا تعطیل ماند تا روز ۱۵ اسفند ۱۳۵۷ با پیام حضرت امام(ره) ارتشی‌ها بازگشت تدریجی به پادگان‌ها را آغاز کردند؛ در حالی که در پادگان‌ها و پایگاه‌های نظامی عملا نظام فرماندهی و سلسله مراتب و انضباط وجود نداشت.
پس از پیروزی انقلاب، تمام امرای ارتش به دلیل وابستگی به نظام پهلوی یا یازنشسته شده و یا با روش‌های دیگری از بدنه ارتش جدا شدند. تعدادی هم به دلیل صدور دستور کشتار مردم به اعدام محکوم شدند. غیبت و فرار از خدمت تا مدت‌ها ادامه داشت و استعداد نیروی انسانی ارتش کاهش یافت. گروه‌های کمونیست و منافقین هم در ارتش فعال شده بودند و ارتش بی‌طبقه توحیدی را با هدف برهم زدن سلسله مراتب در ارتش مطرح می کردند و بعدتر شعار انحلال ارتش را سر دادند. همچنین برخی گروه‌های چپ‌گرا از طریق سربازان و درجه‌ داران و افسران، سعی در بی‌انضباطی و برهم زدن سیستم فرماندهی و کنترل در ارتش داشتند.
در این میان امام خمینی(ره)، به عنوان بزرگترین حامی ارتش پای در میدان نهاده و توطئه دشمنان را نقش برآب ساختند. ایشان در پیامی قاطعانه ضرورت حفظ ارتش را اعلام کردند و روز ۲۹ فروردین را روز رسمی ارتش جمهوری اسلامی ایران نام نهادند. در پیام ایشان آمده بود:
«۲۹ فروردین روز ارتش اعلام مى‏‌شود. ارتش محترم در این روز در شهرستان‌هاى بزرگ با ساز و برگ به رژه بپردازند و پشتیبانى خود را از جمهورى اسلامى و ملت بزرگ ایران و حضور خود را براى فداکارى در راه استقلال و حفظ مرزهاى کشور اعلام نمایند. ملت ایران موظفند از ارتش اسلامى استقبال کنند و احترام برادرانه از آنان نمایند. اکنون ارتش در خدمت ملت و اسلام است و ارتش اسلامى است و ملت شریف لازم است آن را به این سِمت رسماً بشناسند و پشتیبانى خود را از آن اعلام نمایند. اکنون مخالفت با ارتش اسلامى که حافظ استقلال و نگهبان مرزهاى آن است، جایز نیست. ما و شما و ارتش، برادرانه باید براى حفظ و امنیت کشورمان کوشش کنیم و به شرارت اشرار و اختلال مفسدان خاتمه دهیم.»
امروز کارنامه ۴۲ ساله ارتش جمهوری اسلامی ایران در سایه فداکاری‌ نیروهای جان برکف آن به ویژه در هشت سال دفاع مقدس، درخشان و غرورآفرین است. ارتشی که توسط مستشاران آمریکایی آموزش دیده بود تا فقط در خدمت شاه و اربابان او باشد پس از انقلاب اسلامی به درجه‌ای ارتقا یافت که رهبر معظم انقلاب، آیت الله خامنه‌‌ای عنوان «کلمه طیبه» و «ارتش حزب‌الله» را برازنده آن دانستند.

 

 
 
امتیاز دهی