مقـالات

1394/2/5 شنبه

ضرورت احداث سازه‏های زیر سطحی و تونل‏های نظامی

با توجه به افزایش قدرت انفجار بمب‏ها و موشک‏ها، دانش احداث سازه‏های زیر سطحی و تونل‏های نظامی در دهه‏های گذشته پیشرفت چشمگیری داشته است. بسیاری از فعالیت‏های نظامی به دلایل مختلف در زیر زمین انجام می‏شود. کشورهای قدرتمند در چند دهة گذشته از این امتیاز به نحو شایسته‏ای بهره‏مند شده‏اند. چرا که برای مقاومت در مقابل بمب و موشک‏های مختلف و شناسائی ماهواره‏های پیشرفته لزوم پناه بردن به زیر زمین اهمیّت بیشتری می‏یابد. در این مقاله به بررسی اهمیت تونل‏های نظامی می پردازیم.

 

 

 

 

 

 

تهیه و تنظیم

ستوانیکم سید‏محمد‏محمد‏خانی

 

 

 

 

بسمه‏تعالی

چکیده:

با توجه به افزایش قدرت انفجار بمب‏ها و موشک‏ها، دانش احداث سازه‏های زیر سطحی و تونل‏های نظامی در دهه‏های گذشته پیشرفت چشمگیری داشته است. بسیاری از فعالیت‏های نظامی به دلایل مختلف در زیر زمین انجام می‏شود. کشورهای قدرتمند در چند دهة گذشته از این امتیاز به نحو شایسته‏ای بهره‏مند شده‏اند. چرا که برای مقاومت در مقابل بمب و موشک‏های مختلف و شناسائی ماهواره‏های پیشرفته لزوم پناه بردن به زیر زمین اهمیّت بیشتری می‏یابد. در این مقاله به بررسی اهمیت تونل‏های نظامی می پردازیم.

 

مقدمه:

نسل ششم جنگ‏ها که در دهۀ اخیر اتفاق افتاده است، شیوه‏های جدید پدافندی و آفندی را طلب می‏نماید. استفاده از سلاح سرد، ورود باروت و تفنگ به عرصه نبرد، بهره‏گیری از خودروهای نظامی و هواپیما‏ها در جنگ، ساخت بمب‏های اتمی و موشک‏های دور برد، روش جنگهای نسلهای گذشته بوده است.

امروزه، سیستم‏های کنترل و فرماندهی شیوه جدیدی از جنگها را مطرح نموده‏اند که به کمک فناوری اطلاعات دقت شناسائی، هدف قرار دهی و انهدام امکانات حیاتی و قطع ارتباط مراکز فرماندهی با نیروهای تحت امر طرف مقابل در جنگ پیشرفت چشمگیری داشته است. بی شک کشوری که امکانات حیاتی خود را از دست داده و نیروهای نظامی آن قادر به برقراری ارتباط با مراکز کنترل و فرماندهی نباشند به سختی پیروز میدان جنگ خواهد بود.

کاربری نظامی تونل‏ها در نیروهای نظامی طی دهههای گذشته در دنیا مورد توجه خاص قرار گرفته است.

از آنجا که کشور‏های رقیب با نگاه دقیق رفتارها و پیشرفت‏های یکدیگر را زیر نظر داشته و برای کنترل آنها برنامه‏ریزی میکنند. بسیاری از کشورها امکانات و تأسیسات حیاتی و حساس خود را به یک شبکه زیر زمینی انتقال داده‏اند و دستیابی رقیب به منابع و امکانات خود را محدود و یا حتی غیر ممکن کرده‏اند.

لازمه موفقیت در این زمینه آشنائی و دستیابی به روشهای حفظ منابع و امکانات کشور در شرایط جنگی و افزایش ضریب امنیت مراکز نظامی در شرایط صلح است.

استفاده نظامی از سازه‏های زیر سطحی:

امروزه‏های کشورهای دنیا، در استفاده از سازه‏های زیر سطحی با کاربرد نظامی به سه دسته تقسیم می‏گردند:

1) کشورهای پیشرفته: این کشورها امکانات خود را به زیر زمین برده‏اند چرا که به توجه به امکانات جاسوسی خود از ظرفیت بالقوه نظامی طرف مقابل آگاهی داشته و برای افزایش توان تصدی‏گری خود و رقابت با یکدیگر چنین هزینه‏هائی را متحمل شده‏اند که اوج این جریان در دوران جنگ سرد بین دو ابر قدرت شرق و غرب خود نمایی کرد.

 2) کشورهای مورد تهاجم قرار گرفته: کشور‏های ضعیف و مورد تهاجم واقع شده دریافته‏اند که امکان پیروزی در یک جنگ کلاسیک با قدرت‏های تسلیحاتی دنیا ضعیف است و جنگ‏های جدیدی که بنام جنگ نامتقارن معروف هستند در عصر حاضر ظهور نموده که ابر قدرت‏ها تاکنون روشی برای مقابله با آن ارائه نداده‏اند.

3) کشورهای دور از جنگ: کشوری مثل سوئیس که در حدود چهار صد سال از جنگ فاصله داشته دارای بهترین پناهگاهای ضد حملات اتمی است و مردم این کشور هر ساله آموزش‏های مقابله با تهاجمات دشمن را تمرین می‏کنند و گروه‏های کنترل به طور مداوم به پناهگاه‏های منازل مسکونی مراجعه و ساکنین ساختمان‏های مسکونی را با مسائل ایمنی آشنا نموده‏، درب‏های پناهگاه را روغن کاری و غذای ذخیره شده در پناهگاه را که تاریخ مصرف آن گذشته است با غذاهای بسته بندی شده جدید تعویض می‏کنند.

تونل‏های نظامی:

ضرورت ایجاد سازه های زیر سطحی را می‏توان به شرح ذیل بر شمرد:

1)            چند منظوره بودن تأسیسات زیر زمینی

2)     مقاومت در برابر جدیدترین سلاحهای هدایت شونده نفوذگر متعارف شامل موشک‏های هدایت شونده با کلاهک‏های اتمی.

3)   رعایت بالاترین درجه امنیت اطلاعات و ضد جاسوسی و عدم امکان شناسائی مرکز زیر زمینی توسط دشمن.

4)   عدم امکان آگاهی از فعالیت‏های در حال انجام در یک مرکز زیر زمینی کشف شده نسبت به یک بنای روی سطح زمین.

انواع سازه های زیر سطحی:

به طور کلی فضاهای زیر زمینی را می‏توان به پنج دسته شامل حفره‏های طبیعی در زیر زمین مانند غارها‏، معادن، قنات‏ها، ابنیه مهندسی با کاربری عمومی و ابنیه مهندسی با کاربری نظامی تقسیم بندی نمود.

قناتها: نمادی از مهارت ایرانیان در حفر سازه های زیر سطحی است، قنوات ایران در حدود 37500 رشته و طول تقریبی آنها 400000 کیلومتر است و بزرگترین قنات ایران 120 کیلومتر طول دارد.

کارکرد تونلها در ایجاد دسترسی به منابع معدنی از دیر باز وجود داشته و در عصر حاضر پیشرفت‏هایی نموده است.

توسعه صنایع و در نتیجه افزایش سطح رفاه بشر مرهون توسعه این بناها بوده است.  معادن متروکه بستری مناسب برای کارکردهای نظامی است.

استفاده از تونل‏ها به عنوان ابنیه مهندسی زیر زمینی با کاربری عمومی بخصوص در بخش حمل و نقل شامل تونل‏های ماشین رو در مناطق کوهستانی‏، بزرگراه‏های شهری و بین شهری ،تونل‏های راه آهن و مترو در سایر بخش‏ها مانند: تونل‏های انتقال آب و فاضلاب‏، تونل‏های تأسیسات عمومی شامل شبکه‏های لوله‏کشی و تونل‏های عبور کابل‏ها ،تونل‏های سد سازی و صنایع و تولید برق و... بسیار وسیع می‏باشند.

به طور کلی ابنیه زیر سطحی با کاربری نظامی را می توان به پنج دسته تقسیم کرد:

1)            مراکز فرماندهی و کنترل

2)            تونل‏های عملیاتی شامل مراکز پرتاب و ذخیره موشک و تونل‏های جنگی

3)            پناهگاه‏های عمومی و خاص

4)            مراکز صنعتی و تولیدی زیرزمینی

5)     مراکز لجستیکی زیر‏زمینی شامل انبارها و مراکز تعمیر و نگهداری که هر یک موارد یاد شده بالا دارای دسته بندی مشخصی است.

اهمیت کاربردهای نظامی سازه های زیر سطحی در جهان:

جنگ سال 1991 خلیج فارس و حملات آمریکائیان به عراق نشان داد که توسعه جنگ افزارهای هوشمند و روش‏های شناسائی‏، امکان مخفی نمودن تجهیزات عمده نظامی را در سطح زمین به شدت کاهش داده است.

تأسیسات دفن شده در عمق زمین اثرات بسیار مهمی بر امنیّت ملی کشور دارند و تنها راه در امان ماندن از آسیب موشک‏ها و بمب‏های هوشمند و قدرتمند امروزی پناه بردن به اعماق زمین است.  در جنگ‏های اخیر (عراق ،افغانستان، کوزو و جنگ اول عراق) تقریباً تمامی تأسیسات مستقر در سطح زمین مانند آشیانه‏های بسیار مستحکم هواپیما، مراکز مستحکم فرماندهی با در‏صد بالائی از تخریب توسط نیروهای مهاجم نابود گشت.

بررسی نمونه‏هائی از کاربرد تونل‏های نظامی نشان می دهد که آمریکا در دهه 1970 با استفاده از تونل زیر ساختمان سفارت روسیه با انواع ابزارهای شنود، مکالمات، پیغام‏ها و کلیه امور مجموعه سفارت روسیه در واشنگتن را تحت نظر داشت.

ساخت پناهگاه‏های عظیم چند صد هزار نفری در مراکز فرماندهی زیر زمینی و دیگر استحکامات و ساخت یکی از عظیمترین پایگاه‏های نظامی زیر زمینی جهان در زیر کوههای« یامانتائو» در منطقه در کوههای اورال روسیه نشانه تأکید دولت روسیه بر دفاع شهری با کمک تونل‏های نظامی است.

در سراسر آمریکا دستور العمل‏ها و راهنماهای ساخت پناهگاه‏های ساده اتمی توزیع شده و از مردم خواسته شده است تا با ساخت این پناهگاه‏ها آنها را همواره آماده نگاه دارند‏. بیش از نیم میلیون خانواده توصیه‏ها را جدی گرفته و پناهگاه‏های زیر زمینی طراحی شده را که نقشه‏های آن در دو یا سه طبقه زیرزمینی آماده شده بود ساخته‏اند.

سازه‏های زیر سطحی در حملات 11سپتامبر نقش بسیار مهمی ایفاء نمودند 10 عضو ارشد کنگره آمریکا بوسیله بالگرد به پناهگاه زیر زمینی در زیر کوه منتقل شدند. معاون اول رئیس جمهور آمریکا، ابتدا به پناهگاه زیر زمین کاخ سفید منتقل شده و سپس به یک سایت زیر زمینی فرستاده شد. جرج بوش هم از پناهگاه زیر زمینی خود در«بزسکا» به پناهگاه عمیق زیر زمینی در ضلع شرقی کاخ سفید رفت.

احتمال بروز جنگ در آینده:

وقوع انقلاب اسلامی در اواخر دهه 1970 ، دو ابر قدرت آن زمان را به چالشی جدید کشانید. تهاجم گسترده نظامی عراق در سال 1359  آغاز بزرگترین تجربه ضد انقلابی ابر قدرتهای شرق و غرب بود. تدارک و تجهیز عراق به برخی از مهمترین تسلیحات، غایت تلاش قدرتهای بزرگ دنیا را به منظور براندازی جمهوری اسلامی ایران به نمایش می‏گذاشت. واقعه تروریستی 11 سپتامبر 2001 و به دنبال آن بهانه جنگ علیه تروریسم دست مایه مجموعه تحرکات تاکیتکی و استراتژیک در سطح جهان از جانب دولت آمریکا را فراهم کرد. بنابراین به دلایل متعدد آمریکا یک دشمن بالقوه و تهدید جدی برای جمهوری اسلامی ایران است و این احتمال وجود دارد که آمریکا با تحریک یک کشور منطقه و حمایت نظامی گسترده از او بدون حمله مستقیم ، بخواهد به اهداف طولانی مدت خود دست یابد.

تنها گزینه قابل توجه در حمله احتمالی به ایران پس از آمریکا رژیم صهیونیستی است که از ظرفیت‏های نظامی قابل تأملی بر خوردار می‏باشد. و علت عدم درگیری با صهیونیست‏ها تاکنون می‏تواند موارد زیر باشد:

1)   احتمال عدم دست یابی به نتیجه مورد نظر برای کشور متخاصم

2)   برتری جغرافیائی ایران

3)  کمبود جمعیت و احتمال تخلیه کامل نیروی انسانی از سرزمین فلسطین اشغالی در صورت تمایل حمله گسترده زمینی به ایران

4)   وجود دشمنان و مخالفان منطقه‏ای و مردمی در دنیا موجب افزایش نگرانی آنها و عدم وقوع جنگ شده است.  

لذا با توجه به موارد یاد شده احتمالاً حملات علیه ایران به صورت هوائی و موشکی با هدف انهدام طیف گسترده‏ای از تأسیسات صنعتی، نظامی و هسته‏ای که شامل بخش‏هائی از مناطق شهری نیز می‏شود صورت گیرد.

حمله آمریکا و انگلیس به عراق شرایط مناسبی را پدید آورد تا بتوان‏، نوع تسلیحات مورد استفاده در جنگ‏های آتی و تاکتیک‏های جنگی دشمن را به دست آورد.  در 11 روز آغاز جنگ عراق مجموعاً700 موشک تام‏هاوک شلیک شد و در مجموع در جنگ اول خلیج فارس قریب به 2000 مورد پرتاب موشک تام‏هاوک صورت گرفته. حال آنکه هم اکنون ذخایر استراتژیک آن در زراد خانه آمریکا بین 2500 الی 3000 فروند می‏باشد سلاح‏های بسیاری در انبارهای ارتش آمریکا وجود دارد که در جنگ علیه بناهای زیر زمینی می‏تواند به کار گرفته شود. که نمونه آن سلاح GBU24 است که مهمترین سلاح نفوذ گر موجود در زرادخانه ارتش آمریکا است.

نتیجه :

باتوجه به اینکه جمهوری اسلامی ایران همواره مورد تهدید کشورهای منطقه‏ای و فرا منطقه‏ای بوده و هست و از آنجائیکه روش‏های شناسائی و انهدام مراکز تمرکز امکانات‏، پیشرفت‏های فوق العاده‏ای نموده و خطای اصابت کلاهک‏های جنگی به هدف در مقیاس سانتی متر مطرح می‏گردد لذا ضرورت امر ایجاب می‏کند که تأسیسات حیاتی و حساس و حفظ تجهیزات و امکانات رزم و ایجاد بستری ایمن برای فرماندهی و کنترل نبرد که در معرض چنین تهدیداتی می‏باشند در داخل تونل و در دل کوه‏ها ساخته شوند. و یا اینکه در اعماق زمین احداث گردند تا با استفاده از لایه‏های مختلف سیمان مسلح و خاک، بتوان با تحمل هزینه کمتر به مقاومت مورد نظر دست یافت.

 

منابع و مأخذ:

1)   دانشگاه علم و صنعت، مجموعه مقالات ششمین کنفرانس تونل، بهمن 1382

2)   بهادر امینیان‏، نقش آمریکا در محیط استراتژیک ایران

3)   مجموعه مقالات قنات، شرکت سهامی آب منطقه‏ای یزد

4)   سایت‏های اینترنت

U.S.ARMY CORPS OF ENGINEERS TUNNEL SHOFTS IN ROCH MAY5)

 
 
امتیاز دهی