مقـالات

1396/6/10 جمعه

بررسی عملکرد پدافندهوایی جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی

باتوجه به گسترش استفاده از انواع هواگرد در جنگهای بوقوع پیوسته در قرن بیستم ،این قرن راباید قرن تغییر راهبرد نبردبه نبرد هوا-زمینی ونبردهوایی دانست .

 

 
 
بسم الله الرحمن الرحیم
 
 
 
 
بررسی عملکرد پدافندهوایی جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی
 
 
رضا جهان فر
 
 
 
 
 
 
 
 
بررسی عملکرد پدافندهوایی جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی
رضا جهانفر
باتوجه به گسترش استفاده از انواع هواگرد در جنگهای بوقوع پیوسته در قرن بیستم ،این قرن راباید قرن تغییر راهبرد نبردبه نبرد هوا-زمینی ونبردهوایی دانست .هرچندکه بعدها ودر آستانه قرن بیستویکم فضا به عنوان بعدچهارم قدرت اهمیت ویژه ای یافت و قدرتهای بزرگ نظامی دنیا در صدد تسخیر آن جهت تامین امنیت ودستیابی به اهداف خود می باشند.طی این سالها  هراندازه که اهمیت دستیابی به جنگنده ها و بمب افکن های  جدید  برای قدرتهای بزرگ بیشترمی شود،اهمیت پدافندهوایی و دست یابی به جنگ افزارهای پدافندهوایی  از رادارهای اخطارسریع تاسامانه های پدافندهوایی  ضدموشک  و حتی آتشبارهای توپ ضدهوایی برای سایر کشورها حیاتی تر می شود.دراین میان جنگ ایران وعراق که یکی از طولانی ترین جنگهای قرن حاضراست،نمونه ای مناسب از لزوم دستیابی کشورها به پدافندهوایی قوی ومطمئن می باشد.دراین جنگ عراقیها مجهز به پیشرفته ترین هواپیماهای شرقی وغربی بودند .
اگرچه در ابتد ای جنگ، ایران حدود 480 هواپیمای جنگی وبیش از 600 هلی کوپتر در برابر 335 هواپیمای جنگی و123 فروند هلی کوپتر رزمی عراقی در اختیار داشت.این در حالی بود که ایران دارای 3100تانک عراق دارای 4000تانک بود.اما پراکندگی  نیروهای ایرانی ،عدم انسجام درونی ارتش ،اخراج فرماندهان رده بالا  ومستشاران خارجی ،عدم سرویس ونگهداری مناسب جنگ افزارها ودرنتیجه  عدم آمادگی عملیاتی جنگ افزارهاو... منجر به کاهش توان رزمی ارتش ج.ا.ا به 50درصد سال قبل از انقلاب شده بود.این مشکلات در تمام تخصصها ورده های ارتش وجودداشت وپدافندهوایی در تمام نیروهها از این قائده مستثنی نبود.اگرچه پدافندهوایی نیروی هوایی  موظف به کشف،شناسایی ،ردگیری وانهدام هرنوع هواگرد دشمن می باشد اما باتوجه به وجود سازمان وتجهیزات پدافندهوایی در سایر نیروها ،هرکدام از نیروهای زمینی و دریایی وحتی در مواقعی  ژاندارمری موظف به دفاع هوایی در برابر اشیاء پرنده دشمن در محدوده عملکرد خود بودند.لذا بررسی وضعیت پدافندهوایی سایر نیروها در نتیجه گیری عملکرد پدافندهوایی نیروی هوایی که بعدها با تدبیر مقام معظم رهبری  به عنوان قرارگاه پدافندهوایی خاتم الانبیاء (ص) آجابصورت مستقل به دفاع از آسمان آبی ایران زمین می پردازد خالی از لطف نیست. بنابراسناد ثبت شده  در تاریخ جنگ ،"با وجود آنکه تجاوزات هوایی عراق از اوائل تیرماه 1358 آغاز شده بود ،از همان آغاز تجاوز،کمبود جنگ افزار پدافندهوایی در یگانهای اجرایی و صف نیروهای مختلف  احساس شدبه عنوان مثال  در نیروی زمینی ،به دلیل ذکرشده  لشکر81 زرهی از نیروی زمینی درخواست کرد تعدادی جنگ افزار ضدهوایی به آن لشکر واگذار کند" قبل از آن ودراواخرخرداد ماه 1358 وبا توجه به اینکه  احتمال حمله هوایی عراق به پادگانهای نظامی احساس شدوبه جهت جلوگیری از خطرات حمله هوایی ،فرماندهی وقت لشکر81 کرمانشاه بااستفاده از گردان پدافندهوایی تدابیری در حدمقدورات به عمل آورد ودستورداد درهرپادگان نظامی یک دسته پدافندهوایی مستقرشود. ترتیب استقرار نیروهای پدافندهوایی نیروی زمینی در سراسر مرز تحت پوشش لشگر81 در اواخرخردادبه شرح زیر است:

ردیف منطقه عمومی نیروهای گسترش یافته پدافندهوایی پاسگاههای منطقه
1 ایلام وصالح آباد-گروه رزمی یک دسته پدافندهوایی کانی سخت،شورشیرین،انجیرک،نی خزر،هلاله،تلخاب،بازرگان
2 سومار ----- کانی شیخ،گسیکه،میان تنگ،قلعه جوق،سومار
3 نفت شهر یک دسته پدافندهوایی سلمان کشته،سه تپان،گمرک،تپه شیر،چقاحمام
4 خان لیلی، ----- از خسروآباد تا تنگاب کهنه
5 خرناصرخان-گروه رزمی یک دسته پدافندهوایی از پاسگاه تنگاب نو تاپاسگاه هدایت
6 کلانتر ----- احمدآباد،قلعه سفید،برار عزیز،دارخور
7 گردنو یک دسته پدافندهوایی تنگ حمام ،پیشگان،هوان،تیله کوه،باویسی،ازگله
 
 
 
 
البته گسترش واحدهای ضدهوایی در منطقه استحفاظی لشگر81دراواخر مرداد به شرح جدول زیر می باشد:
ردیف منطقه عمومی گسترش واحدپدافندهوایی
1 صالح آباد ایلام یک دسته ضدهوایی23 م م
2 نفت شهر یک دسته ضدهوایی23 م م
3 تنگاب یک دسته ضدهوایی23 م م
4 نصرآباد ------
5 خرناصرخان یک رسد ضدهوایی 23م م
6 حوالی خسروی یک قبضه ضدهوایی 57م م
7 حوالی گرده نو یک رسدضدهوایی 23 م م
8 کامیاران -------
9 پادگان ابوذر(سرپل ذهاب) یک آتشبار ضدهوایی 57 م م
10 پادگان اسلام آباد یک آتشبار ضدهوایی 57 م م
11 پادگان اعظم پناه یک دسته ضدهوایی 23م م
12 پادگان هوانیروز یک دسته ضدهوایی 23م م
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
کمبود تجهیزات پدافندهوایی در نیروی زمینی به حدی می باشد که بنا بر اسناد به جای مانده از آن ایام ،نیروی زمینی از تامین یک دسته 6 قبضه ای توپ ضدهوایی 23 م م  به همراه خدمه مربوطه (حدود 30نفر) جهت حفاظت از انبارهای مهمات  اعظم پناه به ارزش چندین میلیارد ریال ناتوان بود. البته ضعف پدافندهوایی نیروی زمینی تا آخرین روزهای منتهی به حمله عراق به ایران گریبانگیر این نیرو بود .به عنوان مثال در 27 شهریور 1359 لشکر 81 زرهی از نیروی زمینی درخواست کرد برای ایجاد آتش ضدهوایی در منطقه خان لیلی به یک آتشبار 23 م م احتیاج دارد جالب اینجاست که لشکر 81 در عرض حدود 500کیلومتر ودرعمق حدود 200کیلومتر (از مرز تا کرمانشاه) انجام وظیفه می نمود.با این حال فرماندهان نیروی زمینی شدیدا در تلاش بودند که با تدابیر منطقی مشکلات را حل نمایند به عنوان مثال جابجایی آتشبارهای ضدهوایی از لشکرها وگروههای دورتر از صحنه نبرد به صحنه نبرد یکی از تدابیر فوق بود.در همین راستا در24 شوریور 1359 نیروی زمینی  به گروه 44 توپخانه اصفهان دستور داد سه آتشبار پدافندهوایی 23 م م و دو آتشبار توپخانه 130 م م را آماده سازد تا بنا به دستور به غرب کشور  اعزام شود.
کوتاهی بنی صدر، ضربه اصلی را به پدافندهوایی وارد ساخت
  علی رغم هشدارهای مکرر ارتش درخصوص تعرضات بعثیها  وتشکیل یک ستاد فرعی در ستاد مشترک ارتش تحت عنوان ستاد عملیاتی مشترک به ریاست جانشین ستاد مشترک (سرتیپ امین داری) وحضور نمایندگان نیروهای سه گانه ارتش  به همراه نمایندگان سپاه وشهربانی در فروردین ماه 1359 واعلام برآورد نهایی وضعیت به رییس جمهور وقت بنی صدر (که همزمان فرماندهی کل قوا رانیز برعهده داشت) مشخص شد که بنی صدر اصلا این موضوع را جدی نگرفته وگفته است  "نظامی ها جریان را خیلی جدی می گیرند ،حکومت عراق جرئت آن را ندارد که به ایران حمله بکند" البته بی تفاوتی فرمانده وقت کل قوا بنی صدر حتی پس از شروع رسمی تجاوز عراق به ایران تمام شدنی نبود همچنانکه او تا22 مهر 1359 جلسه شورای عالی دفاع را برگزار نکرده  بود.البته چندان هم جای تعجب نیست زیرا بنی صدر وبرخی از  تصمیم گیرندگان مشغول به دعواهای حزبی بودند تا آنجا که امام (ره) بارها به آنها هشدار میدهد.  ضعف فرماندهی کل قوا در سازماندهی مجدد نیروها  وعدم توجه وی به اولویت اصلی کشور (دفاع دربرابر متجاوز) منجر به ضربه پذیری همه نیروها من جمله پدافندهوایی شده بود. چنان که پس از برکناری بنی صدر از فرماندهی کل قوا بهره وری پدافندهوایی وانهدام انواع هواگردهای عراقی (اعم از هواپیما ،موشک،بالگرد و...)سیرصعودی داشت تا آنجا که در برخی از عملیاتها عملکرد درخشان پدافندهوایی زمینه ساز کسب پیروزی های فراوان شد ودر نهایت تا پایان جنگ حدود 600 هواپیما و بالگرد عراقی توسط پدافندهوایی ج ا ا ساقط شد.
 
 
وضعیت پدافندهوایی نیروی هوایی در ابتدای جنگ
علی رغم تمام مشکلات و ناآمادگیهای نیروهای مسلح که اجزای آن تا پائین ترین رده گریبانگیر آن بودند، نیروی هوایی در شرایط مطلوبتری نسبت به سایر نیروها قرار داشت.به طوریکه نیروی هوایی اولین نیرویی بود که پاسخ دندان شکن به تجاوز عراقیها دادو عملیات کمان 99 را به مورداجرا قرارداد.پدافندهوایی نیروی هوایی نیز ازاین قائده مسثنی نبود.بنا به اسنادموجود عراقیها قبل از آغاز رسمی جنگ بارها مرتکب تجاوزات هوایی شده و پدافندهوایی در اکثرموارد اقدامات خاص خودرا به خوبی انجام داده بودالبته درپاره ای از تجاوزات هوایی هدف عراقیها محک زدن توان عملیاتی پدافندهوایی بود.عناصرضدانقلاب نیز دراین خصوص به عراقیها کمک می کردند.به عنوان مثال در آذرماه 1358 درمنطقه مرزی ایلام یک گروه مسلح ضدانقلاب به سایت راداری –مخابراتی  نخجیر واقع در غرب ایلام حمله کرده و خساراتی را به ان مرکز حساس پدافندهوایی کشور وارد کردند و 25نفراز کارکنان سایت ذکرشده را به گروگان گرفتند البته مسلم است که این مورد با هماهنگی و وتائید بعثی ها رخ داد .زیرا تصرف یک سایت راداری و گروگان گرفتن چند  نفر ارتشی برای ضدانقلاب چندان دارای بهره عملی وحتی تبلیغی نبوداما پی بردن به توانمندی ،مقدورات ،نقاط ضعف  وقوت  تجهیزات راداری ویژه که پروازهرنوع هواگردی را تا شعاع دهها مایلی در عمق خاک عراق تحت نظر دارد برای ارتش بعث عراق دارای اهمیت حیاتی می باشد. البته از نظر میزان آمادگی پدافندهوایی نیروی هوایی ،نمی توان ادعا نمود  که پدافندهوایی نیروی هوایی ارتش  در آمادگی  کامل به سرمی بردزیرا به دلایلی که درتمام ارتش فراگیر بود ،توان پدافندهوایی تا حدی کاهش یافته بود. برابرجدول وضعیت تجهیزات پدافندهوایی در سال 1359 ،نیروی زمینی دارای تجهیزاتی همچون توپهای ضدهوایی در کالیبر 5/14 م م ،23 م م ،57 م م ،موشکهای دوش پرتاب سام 7،سامانه پدافندهوایی شلیکا،نیروی هوایی دارای تجهیزات پدافندهوایی همچون توپهای ضدهوایی  23 م م ،35 م م ، سامانه راداری اورلیکن،سامانه راداری موشکی راپیر ،سامانه راداری موشکی هاوک ،نیروی دریایی دارای سامانه راداری موشکی تیگرکت،ناوهای مجهز به موشکهای زمین بهوا بود. نکته قابل ذکر این است که ایران به دلیل تحریمهای  وضع شده در طول جنگ نتوانست کمبودات تجهیزات عمده خود را تامین کند .به عنوان مثال  هیچ هواپیمای جدیدی به خط پرواز نیروی هوایی ایران اضافه نشد و هواپیماهای قبلی  وبه جای مانده از رژیم  پهلوی نیز به دلیل فرسودگی قطعات و عدم جایگزینی قطعات جدید دچار شرایط خاص بودند.در این خصوص ژنرال هیکمن (از فرماندهان وقت ارتش آمریکا)می گوید:"اگر این تجهیزات در هرارتشی بود  غیرعملیاتی منظور می شدواجازه پرواز نمی یافت تا به نبردهای هوایی ادامه دهد...".در شرایط فوق و در زمان حضور کم رنگ  پدافندهوایی هواپایه ،پدافندهوایی خصوصا زمین بهوا با فشار بیشتری مواجه می شد.
ترفند ضربت نخست عراقیها ،تلنگری برنیروی هوایی و پدافندهوایی  ج اا
عراقیها با تصور اینکه نیروی هوایی ایران اصلی ترین خطر در برابر آنها می باشد(با توجه برتری زرهی عراق بر ایران)وبا الهام گرفتن از حمله غافلگیرانه رژیم صهیونیستی در جنگ 6روزه (که طی آن صهیونیستها با استفاده از عنصر غافلگیری ظرف 6ساعت نیروی هوایی مصر ،سوریه،اردن،لبنان وحتی عراق را زمینگیر کردند)،با استفاده از دهها فروند هواپیمای عراقی در ساعت 1400 روز 31 شهریور 1359 با عبور از مرزهای ایران از 4 فرودگاه اصلی ،19 شهر ایران را مورد حمله قرار دادند .آنها سعی در نابودی نیروی هوایی ایران در  بر روی زمین داشتند.در این حمله نیروی هوایی عراق از دستیابی کامل به اهداف خود بازماند زیرا بیشتر هواپیماهای ایرانی در آشیانه های بتونی و ضدبمب  نگهداری می شد. مقام معظم رهبری  که در آن زمان نماینده حضرت امام (ره) در شورای عالی دفاع بودند در ارائه گزارش خود به مجلس در اول مهرماه  1359 به توان بالای پدافندهوایی در جنگ ،ساقط نمودن هواپیمای میگ  عراقی  توسط پدافندهوایی و اسارت خلبان آن اشاره می کند.سرلشکرعراقی (وفیق السامرایی) از مسئولان استخبارات عراق در مورد حمله هوایی عراقیها در 31/6/59 می گوید:"با فرارسیدن شب معلوم شد که نتیجه حمله هوایی ما کاملا ناامیدکننده است.همه زیانی که به ایران وارد شد ه بود ،انهدام یک هواپیمای جنگنده ویک هواپیمای مسافربری بود.درحالی که ما یک فروند هواپیمای بمب افکن سنگین  ساخت شوروی (سابق)  از نوع توپولوف 16 از دست دادیم.این هواپیما با آتش موشک زمین بهوا راپیر درحوالی استان ایلام  ودر راه عزیمتش برای بمباران پایگاه هوایی اصفهان سرنگون شد وکلیه خدمه آن به هلاکت رسیدند .یک فروند دیگر از این نوع هواپیما را در شمال عراق ،بوسیله موشک راپیر ایرانی در سال 1974 از دست داده بودیم ."
در واکنش به این حرکت گستاخانه ، در اول مهر1359 نیروی هوایی ج .ا.ا با به پرواز در آوردن 200هواپیمای جنگی وعبور دادن 140 فروند  از آنها برفراز عراق وحمله به همه پایگاهها ،فرودگاهها ومراکز مهم عراق(به غیر از پایگاه الولید که در غرب عراق وجوددارد وبعدها در عملیات H3   توسط هواپیماهای ایرانی  مورد حمله قرار گرفت)چنان ضربه ای به نیروی هوایی عراق وارد کرد که عراقیها بعدها مجبور به تقویت نیروی هوایی خود با هواپیماهای شرقی وغربی شدند.از سویی دیگر نیروی هوایی ج.ا.ا  با استفاده از فانتومها وتایگرها (اف-5)در کنار هوانیروز با حمله به تانکها و یگانهای زرهی عراقی سعی در کند کردن سرعت پیشروی عراقیها داشتند.برخی از شکارصدها تانک ونفربر عراقی وکشته شدن هزاران سرباز دشمن در همان 15 روز اول جنگ براثر هزاران سورتی پرواز خلبانان ایرانی خبرمی دهند.در کنار عملکرد مناسب نیروی هوایی ج ا ا ،پدافندهوایی نیز باخروج از شرایط اضطراری حاکم بر نیروهای نظامی  در دوسال اول  انقلاب ،رفته رفته اقتدار خود را باز می یابد.رادارهای مستقر در منطقه اقدام به ثبت ورهگیری پروازهای عراقی در آنسوی مرزها کردند وبه محض تغییر مسیر هواپیماهای فوق به سمت ایران به آنها اخطار داده و هنگام وارد شدن به آسمان کشور پدافندهوایی زمین پایه مخصوصا توپهای ضدهوایی  به سمتشان تیراندازی می نمودند.به عنوان مثال در بیست وپنجم خرداد1359 یک فروند هواپیمای عراقی را برفراز سایت نخجیر ایلام مورد هدف قرار داده وبه سمت آن تیراندازی نمودند. در هشتم شهریور 1359 ،ستاد مشترک ارتش طی دستوری به نیروی هوایی تذکر می دهد که در برابر پروازهواپیماهای عراقی واکنش مناسب نشان دهد.ضمن اینکه در همان دستور از نیروی زمینی وهمه عناصر رزمنده ابلاغ می کند که در صورت تجاوز هواپیماهای عراقی  به آسمان ایران با هر اسلحه ای که در اختیار دارند هواپیماهای دشمن را مورد اصابت قرار دهند.این دستور را می توان گام نخست در بوجود آوردن وحدت فرماندهی و مدیریت یکپارچه سامانه های پدافندهوایی نیروهای مختلف  به حساب آورد.هرچند یکپارچگی دستورات صادره و هماهنگی اقدامات انجام شده در برابر هواگردهای دشمن توسط پدافندهوایی نیروهای مختلف نظامی تا سالها دل مشغولی  فرماندهان عالیرتبه جنگ بود.
ماموریتهای محوله به پدافندهوایی در زمان جنگ
درزمان جنگ تحمیلی پدافندهوایی علاوه براینکه وظیفه تامین امنیت هوایی صحنه نبرد و خطوط مقدم جبهه ها را برعهده داغشت وظایف دیگری از جمله تامین دفاع هوایی ازشهرها در مقابل هواپیماها وحتی موشکهای اسکاد عراقی،دفاع هوایی از  مراکز مهم واستراتژیک کشور نظیر پالایشگاهها ،کارخانه ها، پلها وحتی دفاع از مراکز غیر استراتژیک کشور رانیز  برعهده داشت .در جنگ نفت کشها دفاع از نفتکشهای ایرانی در برابر تهاجم هوایی عراقیها همراه با نیروی هوایی برعهده پدافندهوایی بود. اگرچه معمولا عملکرددرخشان  پدافندهوایی به دلایل امنیتی وحفاظتی  در گمنامی تبلیغاتی رقم می خورد اما   در مواردی مسئولین  ویا حتی خبرنگاران مستقیما عملکرد پدافندهوایی وساقط نمودن هواپیما یا حتی موشکها را بوسیله کارکنان غیور پدافندهوایی از نزدیک مشاهده می نمودند و در مصاحبه های خود آن را بیان می کردند.چنان که یکی از مسئولین بلندپایه وقت کشور برای بازدید از وضعیت جبهه ها راهی شلمچه می شود و در زمان تهاجم هواپیماهای عراقی شاهد ساقط شدن هواپیماهای فوق توسط پدافندهوایی ارتش بود لذا در مصاحبه ای با صداوسیما مسئله نبرد شجاعانه کارکنان پدافندهوایی را شرح می دهد.در موردی دیگر امام جمعه وقت خارک در زمان جنگ تحمیلی در نماز جمعه از مشاهدات خود در خصوص ساقط نمودن موشک زمین به زمین عراقی توسط پدافندهوایی قهرمان ارتش سخن می گوید.

عکس شماره 1: خلبان هواپیمای میراژ عراقی که قصد حمله به پالایشگاه اصفهان در مورخه 14/1/67را داشت وهواپیمای وی توسط سامانه قدرتمند اسکایگاردمستقر در منطقه منهدم شد بر روی میز دفتر فرمانده وقت گردان تاکتیکی پالایشگاه اصفهان قرارداده شده وکارکنان گردان  تاکتیکی به دور وی حلقه زده اند.( فرمانده وقت آتشبار اسکایگارد:  ستوانیکم اصغر یزدانی-فرمانده وقت گردان: سروان محمد رضا  عاروان)
اولین درگیری موثر پدافندهوایی
تا هجدهم شهریور 1359 درگیریهایی پراکنده و گاه غیر موثر مابین واحدهای پدافندهوایی ایران وهواپیماهای عراقی رخ می داد اما  18 شهریور 1359 را باید آغازی خوب برای حضور پدافندهوایی در جنگ دانست.زیرا دراین روز 3فروند بالگرد و 2فروند هواپیمای عراقی براثر آتش پدافندهوایی سرنگون شدند.روز بعدنیز یک فروند بالگرد عراقی در حوالی( آق داغ ) قصرشیرین سرنگون شد.در بیست وسوم شهریور نیز لشکر 81 زرهی از اصابت قرار گرفتن 2 فروند هواپیمای عراقی توسط آتش ضدهوایی خبر داد.
 
خرید هواپیماهای میراژ F1 وسوپراتاندارد وفشار مضاعف بر پدافندهوایی
عراقیها در نیمه آبان 1359 اولین محموله هواپیماهای میراژ F1 خود را سه ماه زودتر از موعدمقرر از فرانسویها  دریافت می کنند.در مقابل نیروی هوایی ج ا ا به دلیل تحریمها  در استفاده از تجهیزات خود با احتیاط بیشتری عمل می کند.این مسئله فشار مضاعفی را بر روی پدافندهوایی  وارد می سازد.البته مدتی بعد هواپیماهای میراژ عراقی  به هدفی آسان برای سامانه های پدافندهوایی ایران مخصوصا هاوک و اسکایگارد(از سال 63 به بعد) تبدیل می شود.در خصوص سایر هواپیماهای خریداری شده عراق از غرب وشرق نظیر  سوپراتاندارد ،میگ 25 و... نیز عملکرد پدافندهوایی ج ا ا  و عدم دستیابی کامل آنها به اهداف از پیش تعین شده خود گواهی برسرافرازی پدافند هوایی وناکارآمدی نیروی هوایی عراق در برابر اراده فرزندان غیرتمند ایران اسلامی  است.

موشکهای قدرتمند هاوک  معضل بزرگی برای خلبانان عراقی بود و پرواز بی دردسر را بر آنان حرام کرد.
 
بررسی برخی از عملیاتهای مهم و عملکرد پدافندهوایی ج.ا.ا
عملیات ثامن الائمه
از جمله عملیاتهای مهم درسالهای اول جنگ ،عملیات ثامن الائمه می باشد که برای شکست حصر آبادان طراحی شده بود.دراین عملیات ارتش وسپاه با پشتیبانی سنگین نیروی هوایی وهوانیروز  اقدام به عملیات بزرگی در شرق کارون نمودند وظرف 48ساعت محاصره آبادان را در پنجم مهر 1360 درهم شکستند. در این عملیات نیروی هوایی ج.ا.ا با  استفاده ازهواپیماهای جنگنده ،شناسایی وعکس برداری هوایی خود اطلاعات مناسبی در خصوص وضعیت نیروهای عراقی در اختیار فرماندهان عملیات فوق نهادند.البته پروازهای مکرر  هواپیماهای ایرانی بر فراز مناطق تحت اشغال عراق ،منجر به این شد که ارتش عراق با استفاده از سامانه های موشکی زمین بهوای  ارتفاع متوسط وارتفاع بالا خود به دفاع در برابر جنگنده های ایرانی بپردازد لذا همین مسئله منجر به شناسایی مواضع وسایتهای فوق ومورد هدف قرار گرفتن آنها در روز بعد می شد.در این عملیات مناطقی همچون ذوالفقاریه،ایستگاه 7 فیاضیه ،دارخوین ومیدان تیر آبادان و... از اشغال  عراقیها آزاد شد ودرگیری  پدافندهوایی ج.ا.ا با هواپیماهای عراقی منجر به ساقط شدن چندین فروند از هواپیماهای شکاری وبمب افکن عراقی شد. بهره گیری هوشمندانه  از سامانه ضدهوایی 23 م م ،سامانه راداری توپی اورلیکن و سایر توپهای  ضدهوایی در کنار عملکرد موفق سامانه های هاوک از نکات جالب توجه عملیات فوق می باشد.در واقع پدافندهوایی با تامین امنیت هوایی صحنه نبرد به کمک نیروی هوایی ونیروهای سطحی عمل کننده برآمد.
طریق القدس
عملیات مهم دیگر طریق القدس بود که در 8آذر 1360در محور دشت آزادگان به وقوع پیوست .دراین عملیات نیروهای سپاه وارتش نیروهای عراقی را از 5محور  اصلی (شمال غرب اهواز)مورد حمله قرار داد نتیجه عملیات این بود که عراق در شمال خوزستان جبهه دفاعی خود را کاملا به عقب کشیده وخطر حمله به اهواز  کاملا منتفی شود.عملکرد نیروهی هوایی ،پدافندهوایی وهوانیروز به گونه ای بود که حملات هوایی عراقیها به دلیل عملکرد مناسب  یگانهای فوق  خنثی شده ودر مدت 10روز عملیات فوق 16 فروند هواپیمای عراقی و 4 فروند هلی کوپتر منهدم شدند.
فتح المبین
عملیات فتح المبین نیز یکی دیگر از عملیاتهای مهم ایران برعلیه عراقیها محسوب می شود. دراین عملیات که در ساعت 30 دقیقه بامداد اول فروردین 1361 باحضور 133 گردان پیاده وزرهی ایرانی  اجراشد پیشروی نیروهای کشورمان تا عمق مواضع عراقیها به گونه ای بود که هزاران سرباز عراقی در محاصره نیروهای نظامی جان بر کف ایران اسلامی ،به دام افتادند.نیروهای ایرانی با مسدود نمودن تنگه رقابیه  وعین خوش 15 هزار سرباز عراقی را به اسارت در آوردند.فرماندهان سپاه سوم عراق جهت حفظ مواضع خود  درخواست پشتیبانی وسیع هوایی نمودند.با دستور مستقیم صدام ،هواپیماهای عراقی جهت مقابله با پیشروی رزمندگان اسلام ،به پرواز در آمدند. در این عملیات سایتهای 4 و5 موشکی و ایستگاه رادار دهلران که در اختیار  ارتش عراق قرار گرفته بود ،آزاد شد و پدافندهوایی ج.ا.ا  با بهره گیری از سایتهای آماده به کار موجود من جمله  هاوک ،مانع بزرگی در دستیابی هواپیماهای عراقی به اهداف خود بودند. هواپیماهای ساقط شده  توسط پدافندهوایی ج.ا.ا در طول 8 روز عملیات فتح المبین ، 27 فروند ذکر شده است.
عملیات بیت المقدس
در دهم اردیبهشت 61،عملیات بزرگ بیت المقدس با حضور 144 گردان پیاده ،زرهی و میکانیزه وباهدف باز پس گیری  خرمشهر آغاز شدباتوجه به اینکه حفظ خرمشهر دارای ارزش حیثیتی برای عراقیها بود آنها با مجهز نمودن 200 گردان از نیروهای  خود در محور اهواز-خرمشهر وپشتیبانی هوایی هواپیماهای جدید دریافتی از فرانسه  وشوروی سابق (نظیر میراژ ،میگ 23 و...)سعی  در مقابله با عزم پولادین رزمندگان ایرانی نمودند. آنها با انتقال هواپیماهای میراژ ومیگ23 (که در آن زمان از جمله هواپیماهای پیشرفته عراقی محسوب میشد) از پایگاههای  مستقر در عمق  خاک خود به پایگاههای مقدم جبهه  وبا اتکاء به توان هوایی خود سعی در  کسب برتری هوایی و  مقابله با توان هوایی ج.ا.ا داشت.
آنها  به منظور محدود نمودن توان نیروی هوایی ج ا ا و در نتیجه افزایش قدرت مانور نیروی هوایی عراق تغییرات گسترده ای در ترکیب سامانه های پدافندهوایی خود در خطوط مقدم به کار بستند.این تغئیرات  به نفع نیروی هوایی عراق و در نتیجه به ضرر پدافندهوایی ج ا ا  بود. برخی از این تغئیرات گسترده  که در برخی از موارد قبل از اشغال خرمشهر و با هدف زمینه سازی جهت تامین پدافندهوایی خرمشهر در برابر ایران توسط عراق صورت گرفت  عبارتند از :
ـ مطابق گزارش مرزبانان خرمشهر در 20 شهریور 1359، یگانهای توپخانه و پدافند هوایی عراق در 7 کیلومتری غرب پاسگاه شلمچه و واحدهای توپخانه و ضدهوایی [توپهای ضدهوایی] آن کشور در مقابل جزیزه مینو در منطقه‌ای به عرض 10 کیلومتر (در کرانه جنوبی اروند رود) گسترش یافته‌اند که از نظر نظامی استقرار یگانهای فوق در عمق حدود  برد آن از جمله قرائن تک محسوب می‌شود
ـ ارتش عراق در مورخه 23/6/59 تعداد 8 دستگاه موشک سام و تعدادی تانک و زره پوش در منطقه‌ای به وسعت 30 کیلومتر مقابل استان خوزستان مستقر نمود.
ـ مطابق اعلام ژاندارمری در 25/6/1359؛ ارتش عراق منطقة بین بصره و شلمچه را با سلاحهای سنگین و موشک سام تقویت نموده است.
ـ حدود یک صد دستگاه خودروی حاصل توپ و ضدهوایی [ در تاریخ 27/6/59] وارد منطقه فاو عراق شد و بدون استتار به اشغال مواضع پرداخته و آماده تیراندازی به طرف ایران شدند.
ـ مطابق اعلام نیروی هوایی ج.ا.ا. در مورخه 29/6/59، نیروهای عراقی در 50 مایلی شمال غربی اهواز و در خاک عراق، اقدام به استقرار سلاحهای کالیبر بزرگ ضدهوایی کرده و به طرف هواپیماهای ایرانی تیراندازی نمودند.
ـ در ساعت 24:00 مورخه 5/7/59 در بازجویی از اسرای دشمن مشخص شد؛ 2 تیپ زرهی و یک تیپ مکانیزه با پشتیبانی 5 گردان توپخانه و یک گردان ضد هوایی شلیکا در منطقه پشت کارخانه نورد اهواز مستقر شده‌اند.
ـ مطابق مطالب مندرج در روزنامه «القبس» چاپ کویت؛ دو لشکر پیاده و مکانیزه اردن آماده‌اند بنا به دستور، به منظور اعزام به عراق و جنگ با ایران به منطقه‌ی مرزی اردن و عراق حرکت نمایند در ضمن لشکرهای فوق مجهز به موشکهای هاک و تانکهای سنگین می‌باشند.
ـ برابر اعلام اداره دوم ستاد مشترک ارتش در مورخه 20/7/59 و مطابق اظهارات یک افسر اسیر عراقی؛
 1ـ گردانهای توپخانه ضد هوایی 57 میلی‌متری برای مقابل با هلی‌کوپترهای ایرانی وارد منطقه شدند.
2ـ موشکهای سام موجود در منطقه عماره به وسیله کارشناسان روسی اداره می‌شود و فقط مهمات آن توسط عراقیها حمل می‌شود.
ـ مطابق اعلام نیروی هوایی ج.ا.ا. در مورخه 21/7/59، نیروهای عراقی یک دستگاه رادار مادر(تاکتیکی) و چهار دستگاه پدافند هوایی موشکی سام 6، و چهار دستگاه ضدهوایی شلیکا در خوزستان مستقر نموده اند. سیستم فوق مشکلاتی برای هواپیماهای خودی که در آن منطقه پرواز می‌کنند به وجود می‌آورد که درخواست انهدام آن از طریق توپخانه یا هلی‌کوپترهای هوانیروز گردید.
ـ در مورخه 22/7/59،گروه پخش پارازیت ارتش عراق، مجهز به 5 دستگاه فرستنده 20 کیلوواتی از بغداد به بصره اعزام شد، مأموریت این گروه پخش پارازیت در باندهای فرکانسی نیروهای ایرانی (مخصوصاً نیروی دریایی) می‌باشد.
ـ در مورخه 28/7/59 گردان 153 ضدهوایی خودکششی عراق از حدیثه به عماره انتقال یافت تا به منظور پشتیبانی از یگانهای تیپ 17 زرهی به منطقة شوش اعزام شود.
ـ برابر اعلام اداره دوم ستاد مشترک ارتش در مورخه 29/7/59؛ اخیراً دو گردان ضدهوایی ارتش عراق به منطقه سومار انتقال یافته است و علاوه بر آن یک گردان ضدهوایی دیگر نیز در منطقه سومار حضور دارد.
ـ ...
اگر چه تمرکز نیروهای متجاوز عراقی در نزدیکی مرز ایران از نیمه دوم فروردین 59 آغاز شد ولی گسترش عمده قوای عراقی از 15 شهریور 59 همراه با آماده باش نیروها صورت پذیرفت. در این میان حضور نیروهای اصلی پدافند هوایی و توپخانه ضدهوایی عراق از دهه سوم شهریور 59 شدت بیشتری یافت در آن روز گزارشهای مختلفی در خصوص استقرار واحدهای پدافند هوایی در مناطق غرب شلمچه، کرانه جنوبی اروند رود، در محور بصره، شلمچه، خرمشهر و .. ارائه شده است.
از جمله این که لشکر 92 زرهی در 23 شهریور 59، ضمن برآورد یگانهای دشمن در خط مقدم، از حضور یک آتشبار ضدهوایی دیگر در کرانه جنوبی اروند رود (ازسیبه تا بندرفاو) خبر می‌دهد.
همچنین مطابق برآوردی که در 30 شهریور 59 و یک روز قبل از آغاز تهاجم سراسری به عمل آمد، عمده قوای ارتش عراق در طرفین رودخانه دجله بین کوت تا بصره که مقابل منطقه‌‌ی مرزی مهران تا شلمچه ایران می‌باشد گسترش یافته بودند و در مقابل محور شلمچه ـ خرمشهر علاوه بر نیروهای خط مقدم دشمن چهارگردان پدافند هوایی نیز مستقر شدند
علی‌رغم تهدیداتی که از سوی پدافند هوایی عراق و هواپیماهای گشتی (CAP) و پوششی مستقر در منطقه وجود داشت، عملیات مربوط به شناسایی تاکتیکی و عکسبرداری هوایی از ترکیب و استعدادهای نیروهای عراقی مستقر در صحنه عملیات توسط خلبانان نیروی هوایی ج.ا.ا به خوبی انجام شد و اطلاعات لازم جهت اجرای مرحله اول از عملیات بیت‌المقدس (10/2/61) فراهم شد.
در همان زمان عراقیها با افزایش برد عملیاتی خود از طریق استفاده از رادارهای دوربرد و انبوه ساختن حجم آتش، استفاده از هواپیماهای میراژ و موشکهای هوا به هوا و ... سعی در اختلال در  پروازهای هواپیماهای ایرانی مخصوصاً جلوگیری از بمباران مواضع عراقی توسط هواپیماهای فوق را داشتند و البته شکار هواپیماهای F14 ایرانی برای آنها ارزش بالایی داشت. F14های ایرانی در تثبیت حاکمیت ایران بر فضای منطقه نقش مهمی ایفا می‌کرد .
از سویی دیگر پدافند هوایی ج.ا.ا با احداث سایتهای تاکتیکی‌ هاوک ،افزایش بهره عملیاتی سامانه های ضدهوایی ، هدایت و کنترل عملیاتی تجهیزات پدافند هوایی، استفاده از اطلاعات دریافتی از ایستگاههای رادار و همچنین سامانه‌های شنود الکترونیکی مستقر در منطقه با هماهنگی و همکاری ستاد عملیات هوایی جنوب، نقش مهمی در کسب برتری هوایی نیروی هوای ج.ا.ا و در نتیجه تسهیل شکست دشمن و آزادسازی خرمشهر ایفاء کرد.نیروی هوایی  ج.ا.ا نیز  با تغییر تاکتیکهای هوایی  با کمک پدافندهوایی  تلاشهای نیروی هوایی عراق در کسب برتری هوایی را ناکام گذاشت.دراین عملیات ،ضمن آزادسازی 5کیلومتر مربع از خاک پاک کشورمان ،خرمشهر آزاد شده وعراق به پشت مرزهای بین المللی رانده شد.عملیات  بیت المقدس  منجر به انهدام 20درصد از توان رزمی ارتش عراق شد.این عملیات 24 روز به طول  انجامید.ساقط نمودن 53 فروند هواپیمای دشمن و 3 فروند بالگرد حاصل تلاش مشترک پدافندهوایی ونیروی هوایی در این عملیات بود. در واقع موفقیت پدافند در پاکسازی آسمان منطقه نبرد زمینه موفقیت نیروی هوایی و نیروهای سطحی عمل کننده ایرانی را فراهم نمود.
والفجر8 و فتح فاو
در 20 بهمن 1364 غواصان ایرانی  با عبور از اروند ،مقدمه حرکت  قایقهای حامل رزمندگان ایرانی را به سمت ساحل غربی اروند فراهم کردند.پس از حضور 140 گردان نیروی ایرانی در ساحل غربی  اروند  در خاک عراق ،عراقیها لشکرهای زرهی خود را با پشتیبانی 600 فروندی هواپیماهای نیروی هوایی عراق رودر روی رزمندگان ایرانی قراردادند.دراین عملیات اهمیت دراختیار داشتن پدافندهوایی قوی ومطمئن بیش از پیش برای مسئولین مشخص شد.عملکرد قهرمانانه پدافندهوایی و  سرنگونی دهها فروند هواپیماوبالگرد  عراقی حاصل استفاده هوشمندانه فرماندهان وکارکنان پدافندهوایی از تجهیزات پدافندی بود.با توجه به جابجایی وسیع تجهیزات پدافندهوایی مخصوصا زمین بهوا در عملیات فوق و تاکید بر چالاک سازی جنگ افزارها جهت افزایش تحرک ،می توان این عملیات را تمرین پدافند برای یک نبرد چریکی  دانست.اهمیت عملکرد پدافندهوایی و نقش غیر قابل انکار آن در کسب موفقیت در فتح فاو در کنار نیروی هوایی وهوانیروز منجر به این شد که مقام معظم رهبری  طی فرمایشاتی پدافندهوایی ،نیروی هوایی و هوانیروز رااین گونه  مورد لطف خود قرار دهند: "اگر نیروی هوایی ،هوانیروز،دفاع زمین بهوای معجزه آسا وبیسابقه که شاید در طول جنگهای دنیا بی سابقه باشدکه طی 20 روز 70 هواپیما را سرنگون کرده باشند نبود این حوادث شکوهمند نمی توانست تحقق پیدا کند".
عملیات کربلای 5
عملیات کربلای 5 شاهدی دیگر بر شهامت،شجاعت و استقامت دلیر مردان پدافندهوایی ایران می باشد. در این عملیات در شرق بصره (ودر زمستان 1366) دهها فروند هواپیمای سوخوی22 و میگ23و... وبالگرد  عراقی (برخی منابع از ساقط نمودن 80 فروند هواپیمای عراقی سخن به میان آورده بودند)در طول 40 روز نبرد سنگین، سرنگون شدند؛ که بیشتر این هواپیماها توسط موشکهای  پدافندهوایی زمین بهوای هاک، استینگر و استرلا، مورد اصابت قرار گرفتند. یکی از خلبانان سوخوی22 به اسارت درآمده  عراقی از  پایگاه ناصریه، اعتراف نمود که تنها در طول یک هفته، 12 فروند هواپیمای سوخوی22 پایگاه هوایی ناصریه، سرنگون شده بود.
حمله به شهرهای ایران
عراقیها که توان دفاع دربرابر اراده پولادین  غیور مردان ایرانی را نداشتند تصمیم به افزایش حمله هوایی  وحملات موشکی  به شهرهای ایران ،مراکز اقتصادی  وعقبه نیروهای ایرانی گرفتند.هواپیماهای میراژ ،سوخو،میگ 25  وتوپولوف  عراقی سعی در وارد نمودن ضربات مهلک به ایران داشتند.اما پدافندهوایی ج.ا.ا با همت بالای خود  به دفاع از شهرها پرداخت.آنها موشکهای اسکاد عراقی  را قبل از اصابت به زمین مورد هدف قرار می دادند.هواپیماهای مجهز وپیشرفته عراقی (که هدیه فرانسه ،شوروی سابق و... بود)را به راحتی سرنگون می ساختند واز اعتقادات خود دفاع می کردند. ساقط نمودن چندین فروند هواپیما در شهرهایی همچون اراک ،تهران ،اصفهان،کرمانشاه و... سندی ارزشمند از این حماسه ماندگار کارکنان غیور پدافندهوایی  ج ا ا می باشد.
 حفاظت از شخصیتهای مهم (VIP)
یکی از اقدامات  پدافندهوایی در نیروهای مختلف مخصوصا پدافندهوایی ارتش  در طول جنگ تحمیلی حفاظت نقطه ای ویا منطقه ای از شخصیتهای مهم کشوری ویا لشکری در طول مدت  حضورشان در منطقه نبرد در برابر حمله هوایی احتمالی دشمن  بود. هرگاه که یکی از بزرگان کشور اقدام به حضور در مناطق عملیاتی می نمود فرزندان پدافندی  ایران زمین با ایمانی راسخ و اعتقادی قوی به دفاع هوایی وتامین امنیت هوایی منطقه  مورد نظر می پرداخته تا امانتدار ملت اسلامی باشند ودر این راه با افتخار وهوشیارانه گام بر می داشتند.

خدمه توپ ضدهوایی  23 م م  هوشیارانه فضای اطراف را می نگرند و خود را جان فدایان مقام معظم رهبری می دانند.
جنگ نفت کشها
از جمله دیگر اقدامات پدافندهوایی ارتش در جنگ تحمیلی حفاظت از کشتی ها و نفتکشهای ایرانی در برابر حملات هوایی بعثی ها در کنار خلبانان تیزپرواز نیروی هوایی بود.اگرچه اذیت وآزار کشتیها ونفتکشهای ایرانی توسط عراق از همان ابتدای جنگ وجود داشت اما حضور ناوهای آمریکایی در سال 1365 وپس از عملیات کربلای 5 در خلیج فارس ،جنگ نفتکشهارا وارد فاز جدیدی نمود.اینبار عراقیها در حمله به  نفتکشهای ایرانی از کمک های غیرمستقیم و گاه مستقیم آمریکا وچند کشور دیگر بهره می بردند.پدافندهوایی علاوه بر دفاع از جزایر ارزشمند خلیج فارس  وتاسیسات نفتی مستقر در آنها ، با حضور مستقیم بر روی کشتیها وحتی نفتکشهای ایرانی در برابر حملات هوایی رژیم بعث  عراق (حملات مستقیم ،حملات موشکی و...) مقاومتی سرافرازانه را به رخ جهانیان کشاندند.استقرار رادارهای اسکایگارد ،اورلیکن ،توپهای ضدهوایی 23 م م ،35 م م ،دوش پرتابها و... بر روی عرشه کشتی ها تجربه جدیدی برای فرماندهان و کارکنان پدافندهوایی بود. تلاش فراوان دلیرمردان پدافندهوایی منجر به این شد که این مورد جدید تجربه موفقی برای جمهوری اسلامی ایران  محسوب شود.بنا بر اسناد به جای مانده از آن دوران اکثر حملات موشکی عراقیها به دلیل توان بالای عملیاتی پدافندهوایی و هماهنگی مناسب خلبانان قهرمان نیروی هوایی با شبکه عظیم وگسترده پدافندی ،ناموفق بود.در یکی ازاین اسناد به حمله موشکی عراق به سمت یکی از کشتیهای ایرانی ومورد اصابت قرار گرفتن دوفروند موشک عراقی و انفجار آن در آسمان توسط آتشبارهای پدافندهوایی ج ا ا خبر اشاره شده است.در خصوص استقرار جنگ افزار های پدافندهوایی برروی کشتی های ایرانی مرحوم مسعود سینکی از پیشکسوتان پدافند هوایی نقش بسزایی داشت.

استقرار 2عراده توپ 35 م م و یک قبضه توپ23 م م برروی کشتی (ایران فاتح )در مقطعی خاص ازسال 1364 در کنار استقرار جنگ افزار بر روی سایر کشتی ها  باعث کاهش موفقیت حملات هوایی عراقیها به جزایر و کشتی های ایرانی شد.
 
تجدید سازمانهای مکرر نیروی هوایی عراق
ضربات شدید  وارده از سوی نیروی هوایی ،پدافندهوایی وهوانیروز  ج.ا.ا   منجر به تجدید سازمانهای مکرر نیروی هوایی  وناوگان هلی کوپتری عراق در دفعات مکرر شد به گونه ای که در سالهای پایانی جنگ  عراق 600 هواپیما و400 هلی کوپتر در اختیار داشت.در خصوص تقویت نیروی هوایی و پدافندهوایی عراق در مراحل مختلف  جنگ با ایران ،کشورهای شوروی سابق،فرانسه،آمریکا ،اردن،مصر و... با روشهای مختلف به تجدید ساختار ارتش عراق اقدام نمودند.به عنوان مثال:
بنابر اسناد و مدارک بدست آمده مصر در هنگام جنگ ایران و عراق، چهل لانچر و موشک سام 6 و قطعات مربوطه با قیمت 800 میلیون دلار در اختیار  عراق قرار داد. فرانسه نیزعلاوه بر   سامانه پدافندهوایی  رولاند پیشرفته ترین هواپیماهای جنگی نظیر میراژ  و سوپر اتانداردرا  دردفعات مکرر در  اختیارعراق قرار داد. علی رغم اینکه شوروی سابق در عملی  خیانتکارانه از ابتدای جنگ انواع سلاحهای آفندی وپدافندی را در اختیار عراقیها قرار می دهد از هر فرصتی نیز برای تکمیل جنایت خود در برابر مردم مظلوم ایران استفاده می کند.چنانکه پس از پیروزی غرورآفرین ایرانیها در عملیات کربلای 5در سال 1365 مقامات شوروی سابق به بغدادرفته وطی مذاکراتی عراق را به جنگنده های رهگیر میگ 29  و جنگنده میگ 27 مجهز می کنند. عراقیها در طول مدت جنگ با ایران بیش از 84 میلیارد دلار هزینه خرید تسلیحات جدید خریداری شده از کشورهای غربی و شرقی نمودند.این در حالیست که بنا بر اسناد ومدارک بیش از 70 درصد هزینه فوق از سوی کشورهای عربی منطقه ویا کشورهای  همسو با عراق  تامین شده است.
 
 
اعترافات
در طول جنگ ،نیروی هوایی عراق از خلبانان  زبده فرانسوی ،روسی ،مصری و... بهره می بردو از پشتیبانی اطلاعاتی  روسها ،آمریکاییها و اعراب سود می بردند .سرتیپ حسن فرمانده  سابق نیروی هوایی عراق   در سپتامبر 2004 در مصاحبه با ساندی تایمز از حضور خلبانان با تجربه مصری ،کارشناسان روسی (تا رده ژنرال) ،پشتیبانی اطلاعاتی آواکسهای عربستانی  وماهواره های آمریکایی و روسی  واستفاده از این اطلاعات حتی در بمباران دقیق مواضع ایرانی خبر داد.  جنگ ایران وعراق 2887 روز به طول  انجامید و بنا بر نظر نویسنده «صد جنگ بزرگ تاریخ» 371  فروند هواپیمای عراقی  ساقط شدالبته آمارها از مورداصابت قرار گرفتن  حدود 600 فروند هواگرد عراقی خبر می دهد.
جنگ افزارهای غنیمتی پدافندهوایی
در هریک از عملیاتهای انجام شده توسط رزمندگان اسلام که تجهیزات وابزار پدافندهوایی دشمن غنیمت گرفته می شد،کارکنان پدافندهوایی ارتش به دلیل مهارت ودانایی مناسب در به کارگیری تجهیزات  مختلف پدافندهوایی ،اقدام  به مرمت،بازسازی و عملیاتی نمودن مجدد جنگ افزارهای غنیمتی می نمودند که گاه جنگ افزار های فوق توسط رزمندگان سایر نیروها و یا حتی ارگانهای نظامی به کار گرفته می شد.در میان تسلیحات غنیمتی از بعثی ها می توان به  توپهای ضدهوایی در کالیبرهای مختلف  ،سامانه های موشکی سام 6 ،دوش پرتابها و...اشاره نمود.از جمله عملیاتهایی که  جنگ افزارهای  عراقی به غنیمت گرفته شده می توان به موشکهای دوش پرتاب سام 7(20قبضه در عملیات والفجر4 )،دهها عراده توپ ضدهوایی (170عراده در عملیات والفجر 8،20عراده در عملیات کربلای 5،دهها عراده  در عملیات خیبر و...) می توان اشاره نمود.
 

خودروی حامل موشکهای سام6 که توسط رزمندگان اسلام به غنیمت گرفته شده است

توپ ضدهوایی 57 م م عراقی که توسط رزمندگان اسلام به غنیمت گرفته شد وبرعلیه عراقیها استفاده می شد
 
 
ابتکارات ایرانیها در پدافند هوایی
پدافند هوایی ج.ا.ادر جنگ با عراقیها به منظور افزایش بهره وری  ابتکارات خوبی داشت که مرور  برخی از آنها جالب می باشد:
الف)توپ 23م م در رینگ بیرونی:کارشناسان پدافند هوایی به خوبی می دانند که لایه های مختلف پدافند هوایی به  ترتیب از نقطه آسیب پذیر و لایه درونی و با جنگ افزارهای توپخانه ای ارتفاع پست و دوش پرتابها شروع شده ،در لایه های میانی به سامانه های موشکی ارتفاع متوسط مجهز شده ودر لایه های بیرونی ،سامانه های موشکی ارتفاع بالا تکمیل کننده لایه های مختلف دفاع هوایی از نقطه یا منطقه آسیب پذیر می باشند.
اما این شیوه چینش سامانه های پدافند هوایی در برخی از مناطق جغرافیایی پاسخگوی نیازها در دفاع هوایی نخواهد بود.زیرا هواپیماهای جنگی دشمن می توانند از هموار بودن سطح زمین و یا دریا استفاده کرده و با پرواز در سطح پایین به دور از دید راداری اقدام به حمله نمایند .ایرانیها در دفاع از برخی نقاط و مناطق فتح شده (به عنوان مثال فاو)اقدام به قرار دادن سامانه های ارتفاع پست نظیر توپ23م م در بیرونی ترین رینگ دفاع هوایی نموده تا بدین وسیله مانع از پرواز ارتفاع پایین هواپیماهای دشمن گشته و هواپیماهای فوق در دید راداری سامانه هایی همچون هاوک قرار گیرد.
ب)انهدام موشکهای رها شده از هواپیماها وهلی کوپترهای عراقی:یکی از ابتکارات جالب کارکنان پدافند هوایی جمهوری اسلامی ایران در طول جنگ که بر اثر مهارت وسطح آموزش بالای آنهاحاصل شده بود انهدام موشکهای رها شده از هواپیماها و هلی کوپترهای عراقی به سمت مناطق ونقاط آسیب پذیر بود.این در حالی بود که ایران در زمان جنگ هرگز به سامانه های پدافند هوایی ضد موشک مجهز نبود .این ابتکار در مقابل موشکهای اسکاد عراقی نیز به کار گرفته شد و موفقیت آمیز بود یکی از فرماندهان پدافند هوایی ج.ا.ادر زمان جنگ ،در مصاحبه خود با یکی از نشریات  با بیان خاطراتی از این ابتکار ،به بالا رفتن هزینه حمله عراقیها پس از دستیابی پدافند هوایی ایران به این ابتکار اشاره می کند.
ج)استفاده بهینه از شبکه دیده بان بصری :اگرچه سابقه استفاده از دیده بانهای بصری به منظور پوشاندن خلاء دید راداری در مناطق مختلف به سالها قبل از جنگ ایران وعراق  بر می گردد.اما ابتکار شهید ستاری در ساماندهی شبکه دیده بانی و استفاده حداکثری از توان دیده بانان بصری ،نکته ای جالب توجه می باشد که ثمرات ارزشمندی از خود به جا گذاشت.
د)سبک سازی سامانه های پدافند هوایی:از ابتکارات جالب شهید ستاری در عملیات والفجر 8(عملیات فاو)سبک سازی سامانه های پدافند هوایی به منظور افزایش سرعت استفاده از  سامانه وافزایش چالاکی وقابلیت جابجایی سامانه پدافند هوایی می باشد.
این ابتکار منجر به افزایش کارآرایی وبهره وری سامانه های پدافند هوایی ج.ا.ا  شد به گونه ای که در عملیات فوق بیش از 70فروند هواپیماهای جنگنده و10فروند هلی کوپتر توسط دلیرمردان پدافند هوایی ساقط شد.
مطابق ابتکار شهید ستاری در سامانه هاوک،در مرحله اول برخی از واحدهای سامانه هاوک همچون رادار تجسس (PAR)،رادار تجسس ارتفاع پایین (ICWAR)و واحدهای مقابله با جنگ الکترونیک(ROR)را حذف نمود ووظیفه رادار تجسس(PAR)را به رادارهای مادر و کنترل شکاری واگذار نمود.بدین ترتیب که ابتدارادارهای مادر پس از شناسایی موقعیت هدف(از نظر سمت،بردو ارتفاع)اطلاعات فوق را به سایت هاوک ارسال کرده و سامانه هاوک بلافاصله روشن شده ودر همان سمت،بردوارتفاع دریافتی بر روی هدف لاک (قفل راداری)نموده و موشک را به سوی هدف شلیک می کند وبلافاصله پس از آن مجدداٌجهت مصون ماندن از حمله  موشکهای ضد رادار ،خاموش می شد.
البته خارج نمودن رادارهایی نظیر PAR از جمع سایت هاک ،خود ابتکار جالبی بود که منجر به مصون ماندن رادارهای فوق از گزند موشکهای ضد رادار شد. زیرا موشکهای ضدرادار سوار بر امواج cw خود را به رادار می رساند وآنرا منهدم می کنند.
 

بی تردید سرلشکر شهید ستاری نابغه ای فراموش نشدنی در تاریخ نیروی هوایی و پدافندهوایی می باشد.طرحها وابتکارات اودر زمینه های مدیریت نظامی  هنوز هم مورد توجه می باشد.
 
 
 
 
خلاصه وضعیت آماری عملکرد پدافندهوایی ج ا ا در برخی از عملیاتهای دفاع مقدس
نگاهی گذرا به جدول ذیل نشان دهنده این مطلب است که یگانهای پدافندهوایی با همکاری خلبانان نیروی هوایی وحتی هوانیروز  در اکثر موارد در برابر تجاوزات هوایی دشمن سربلند و پیروز بودند.
R نام عملیات تاریخ شروع عملیات تعدادهواپیمای ساقط شده(فروند) تعداد بالگرد ساقط شده(فروند) R نام عملیات تاریخ شروع عملیات تعدادهواپیمای ساقط شده تعداد بالگرد ساقط شده
1 عملیات آفندی آزادسازی سوسنگرد 26/8/59 1 1 18 عملیات آفندی عاشورا 25/7/63 3 2
2 عملیات آفندی تنگه حاجیان 14/10/59 -- 1 19 عملیات آفندی بدر 20/12/63 6 3
3 عملیات آفندی نصر 15/10/59 -- 3 20 عملیات آفندی قادر(1) 23/4/64 3 --
4 عملیات آفندی خوارزم(ضربت ذوالفقار) 19/10/59 2 3 21 عملیات آفندی قادر(2) 18/6/64 6 3
5 عملیات آفندی زعن 25/1/60 -- 1 22 عملیات آفندی والفجر8 20/11/64 70 10
6 عملیات آفندی بازی دراز(1) 2/2/60 7 5 23 عملیات آفندی والفجر9 5/12/64 1 1
7 عملیات آفندی خیبر(قوچ سلطان) 5/3/60 2 9 24 عملیات پدافندی حاج عمران 24/2/65 -- 28
8 عملیات آفندی ثامن الائمه 5/7/60 3 1 25 عملیات آفندی کربلای 2 10/6/65 1 1
9 عملیات فتح المبین(طرح عملیاتی کربلا2) 2/1/61 27 3 26 عملیات آفندی کربلای 5 19/10/65 40 5
10 عملیات آفندی بیت المقدس(طرح عملیاتی کربلای 3) 10/2/61 53 3 27 عملیات آفندی کربلای6 23/10/65 13 3
11 عملیات آفندی رمضان(طرح عملیاتی کربلا4) 22/4/61 14 2 28 عملیات آفندی تکمیلی کربلای 5 3/12/65 5 2
12 عملیات آفندی محرم (طرح عملیاتی کربلا 5) 10/8/61 12 -- 29 عملیات آفندی کربلا 8 18/1/66 2 2
13 عملیات آفندی والفجر1 21/1/62 ؟ 5 30 عملیات آفندی کربلا10 25/1/66 -- 1
14 عملیات آفندی والفجر2 29/4/62 6 9 31 عملیات پدافندی میمک 2/5/66 2 6
15 عملیات آفندی والفجر 3 7/5/62 -- 6
16 عملیات آفندی والفجر4 27/7/62 12 5
17 عملیات آفندی خیبر 3/12/62 7 9
 
 
 
پدافندهوایی وجنگ روانی
در عصری که نبرد هوا-زمینی و نبرد فضایی به عنوان استراتژی نبرد قدرتهای بزرگ تعیین شده است  پدافند هوایی به عنوان اولین مانع  در برابر تجاوزات دشمن شناخته می شود لذا برنامه ریزی دشمنان نیز جهت نابودی قدرت آتش پدافند هوایی و کاهش توانمدی سامانه های پدافند هوایی در صدر طرحهای عملیاتی دشمن قرار می گیرد.از جمله طرحهای عملیاتی دشمنان در مقابله با پدافند هوایی ج.ا.ا طرحهای عملیات روانی و تلاش جهت کاهش انگیزه پرسنل پدافند هوایی  وافزایش انگیزه نیروهای دشمن و در نتیجه  کاهش کارایی پدافند هوایی ج.ا.ا می باشد.در طول هشت سال دفاع مقدس کارایی بالای پدافند هوایی همیشه هوشیار جمهوری اسلامی ایران منجر به حفظ بخش اعظمی از نقاط ومناطق حساس و حیاتی کشور از گزند حملات نیروی هوایی عراق شده بود.و این مسئله سد راه تجاوزات مکرر ودائمی نیروی هوایی ارتش بعث عراق  به آسمان مقدس کشورمان بود.عراقیها بارها وبارها سعی نمودند که ایستادگی ومقاومت دلیر مردان پدافند هوایی را تحت الشعاع قرارداده و یا اعتقاد مردم را نسبت به قدرت پدافند هوایی سلب نماید.
در این مطالب سعی براین است که  چند ترفند به کاررفته توسط دشمنان در حوزه عملیات روانی  وجنگ روانی تاکتیکی آنها جهت تضعیف روحیه دلیرمردان پدافند هوایی واقدامات متقابل پدافند هوایی ج.ا.ا  ونتایج آنها بیان گردد.
نمونه هایی از عملیات روانی دشمن در سالهای جنگ  در برابر دلیر مردان پدافندهوایی:
سوپراتاندارد و جزیره خارک:
جزیره خارک که ترمینال اصلی فروش نفت ایران در زمان جنگ محسوب و روزی 2میلیون بشکه نفت از آنجا صادر می شد و بدین طریق 90% نیازهای ارزی  ایران را تامین  می کرد بصورت مکرردر معرض گزند وآسیب عراقیها قرار داشت اما پدافند هوایی قوی ج.ا.ا مانعی در برابر آسیب دیدگی  کامل این جزیره در برابر عراقیها و متحدان پشت پرده اش بود.
در بهمن ماه 1361 خبرگزاریهای جهان از تقاضای عراق از فرانسویها مبنی بر دریافت هواپیماهای دریایی سوپراتاندارد خبر دادند. سوپراتانداردها هواپیمای مناسب عملیاتهای هوابه دریا و دارای سرعتی معادل 1200 کیلومتر در ساعت می باشند. این هواپیما قادر به طی مسافت 7200 کیلومتری در عملیات می باشد وبا توجه به تجهیز این هواپیما به رادارهای مخصوص چند کاره قادر به ردیابی و شلیک به  کشتیها تا فاصله 130 کیلومتری  می باشد. لذا این هواپیماها جهت انهدام هدف نیاز به نزدیک شدن به هدف ندارد. چند ماه بعد از پخش خبر فوق، خبر گزاریها خبر موافقت فرانسه نسبت به تحویل 5 فروند جنگنده سوپراتاندارد مجهز به موشکهای اگزوسه به عراق را اعلام کردند البته بعد ها تحویل 5فروند سوپراتاندارد به اجاره یا قرض دادن 5 فروند سوپراتاندارد تغییر یافت.همزمان جنگ رسانه ای خبرگزاریهای غربی و عراقیها آغاز شد آنها در تبلیغات خود بیان داشتند که"عملکرد هواپیماهای سوپراتاندارد و موشکهای اگزوسه مناسب بوده و کارایی خود را در جنگ فالکلند به اثبات رسانده اند" ویا"دفاع ضد هوایی ایران در مقابله با هواپیماهای سوپراتانداردناتوان است"و اینکه "سوپراتانداردهای فرانسوی برای منهدم کردن جزیره خارک به عراق تحویل داده می شود"  چندی بعد رسانه های خبری جهان خبر از تحویل  هواپیماهای میراژ F1 با توانایی  شلیک موشک اگزوسه به عراق تا پایان سال مسیحی رادادند."   همچنین در همین ایام خبر تقاضای دولت عراق از فرانسه جهت افزایش تعداد موشکهای اگزوسه (دریافتی در هر ماه) به 2برابر پخش شد.
این هجمه تبلیغاتی توسط خبر گزاریهای آلمان غربی، خبر گزاری بی بی سی و .....و رادیوهای رژیم صهیونستی، عراق، سوئیس، آمریکاو ... روزنامه های وال استریت ژورنال، لوس آنجلس تایمز  کریستین ساینس مانیتورو......انجام می شد.
البته فرمایشات  امیدبخش رهبر کبیر انقلاب اسلامی ، ایمان قوی، سد آتش مستحکم پدافند هوایی  درخارک، استقرار سامانه های پدافند هوایی بر روی کشتی ها، انهدام چندین فروند میراژ، ابتکار عمل ساخت گویهای فلزی و اشتفاده از کشتی های غرق شده جهت انحراف موشکهای اگزوسه در اطراف جزیره خارک و سایر اقدامات انجام شده در کم اثر نمودن جنگ روانی دشمن در ارتباط با سوپراتاندارد کاملا موثر بود به گونه ای که شعار کودکان ایرانی  این بودکه"سوپراتاندارد را دود هوا می کنیم ...." .
پس از شکست پروژه فوق لیبراسیون در گزارشی می نویسد که"تحویل سوپراتاندارد ها [به عراق ] یک سلاح جنگ روانی است  زیرا این هواپیما قادر به انهدام ترمینال نفتی خارک نیست و..." در واقع عراق پیش بینی کرده بود که در کوتاه ترین مدت می تواند ایران را از منبع اصلی درآمد نفتی محروم سازد وبابمباران جزیره خارک وسایر تاسیسات نفتی ایران شریان حیاتی اقتصادی ایران را قطع کند،امادرعمل پیشبینی صدام محقق نشد زیرا نیروی هوایی عراق درنابودی ووارد نمودن ضربات اساسی به تاسیسات نفتی ایران در خارک ناتوان بود. بنا به ادعای عراقیها در 6 ماهه اول 1364 بیش از 800 پرواز جنگی به قصد انهدام تاسیسات نفتی خارک انجام شد در همین ایام(24/5/64) صدام مدعی یکسان شدن جزیره خارک با خاک می شود که با توجه به ادعاهای قبلی صدام در خصوص انهدام کامل جزیره خارک ،این مسئله از سوی امام امت به سخره گرفته می شود و امام (ره) در این خصوص می فرمایند (مگر صدام قبلا نگفته بود که جزیره خارک را نابود کرده است چیزی که نابود شده که دیگر نیازی به نابودی مجدد ندارد ...) .
در این میان آنچه که غیر قابل انکار است عملکرد خوب پدافندهوایی و نیروی هوایی جهت دفاع از جزیره خارک  است.
 

یکی از کشتی های غرق شده  در اطراف جزیره خارک که به عنوان طعمه جهت انحراف موشکهای اگزوسه استفاده می شد
 
حمله میگ های  25 به شهرهای  ایران  وعملکرد پدافندهوایی:
 در طول سالهای دفاع مقدس هواپیماهای عراقی جهت مصون ماندن از آسیبهای وارده از سد آتش قدرتمند پدافند هوایی ج.ا.ا اقدام به شناسایی ویا بمباران مراکز تجمع و مواضع استقرار یافته ایران از ارتفاع بالا می نمودند این مسئله منجر به بروز فشارهای تبلیغاتی غربیها، عراقیهاو حتی شرقی ها شده بود.از سوی دیگر  عراقیها با بمباران شهرهای ایران  سعی در ایجاد فشار روحی و نارضایتی عمومی  و القاء تصور ناتوانی پدافند هوایی و کل مجموعه نیروهای مسلح  در افکار مردم کشورمان و" تهیج آنها برای ترک صحنه نبرد"  و...  داشتند.
سر لشکر عراقی وفیق السامرایی از مسئولان بلند پایه استخبارات عراق در  سالهای قبل  در این خصوص می گوید :علت بمباران از ارتفاع بالا آن بود که هواپیماها از تیر رس جنگ افزارهای پدافند هوایی ایران در امان باشند.  . این سرلشکر عراقی ضمن انتقاد از خلبانان عراقی به دلیل انتخاب چنین  شیوه پروازی، این عمل آنها را ناشی از قدرت پدافند هوایی جمهوری اسلامی  ایران میداند.وی در قسمتهای مختلف از کتاب خاطرات خود  به  سرنگونی  سایر هواپیماهای عراقی توسط دلیرمردان پدافندهوایی ج اا  اشاره می کند. ازجمله اینکه با سرنگون کردن یک فروند هواپیمای میگ25 بر فراز اصفهان وصدها فروند هواپیمای دیگر(از انواع مختلف شکاری، بمب افکن و...)  در اقساء نقاط کشور عزیزمان  فشار تبلیغاتی ایجاد شده  توسط دشمن بر روی پدافند هوایی ج اا کاسته شد و با توجه به همین تلاش و از خود گذشتگی شجاع مردان پدافندهوایی بود که رهبر معظم انقلاب اسلامی می فرمایند:"شما عزیزان پدافندی بسیجیان نیروی هوایی هستید"
اهداف دشمن از بمباران  و نقش پدافندهوایی
اگر چه یکی از مقاصد اصلی از بمباران هوایی مراکز نظامی ،غیرنظامی و صنعتی تضعیف روحیه شهروندان ونیروهای رزمی کشورهدف و تهییج آنان جهت ترک صحنه نبرد وقیام علیه حکومت خویش  می باشد  اما متجاوزان  همیشه به  این مقصود دست نمی یابند.گاهی از اوقات بمبارانها نتیجه عکس داشته و مردم با اراده ای مستحکمتر به حمایت از حاکمیت می پردازند.که البته این مسئله مورد قبول برخی از تحلیلگران نظامی نیز می باشد. از نظر آنها بمباران شهرها و مردم غیر نظامی  سرمایه گذاری هنگفت در زمینه ای کاملا غیر اثربخش است.مهمترین حامی این نظریه پژوهشگران موسسه "بررسی بمباران استراتژیک  ایالات متحده آمریکا " می باشد.آنها افزایش حمایت مردم تحت بمباران از حاکمیت خود را از عواقب احتمالی بمباران می دانند البته در برسی نتایج بمباران در جنگهای مختلف نتایج متفاوت مشاهده می شود. در جنگ جهانی اول به دلیل غیرمنتظره بودن بمبارانها ،عکس العمل مردم علی رغم تخریب   وخسارت کمتر نسبت به جنگ جهانی دوم،شدیدتر از جنگ جهانی دوم بود.نتایج بمبارانها درآلمان، ژاپن ،ویتنام ،یوگسلاوی ،ایران و... متفاوت از یکدیگر می باشد.به عنوان مثال  وقتی بمبارانها بر روی مردم آلمان بیش از حد انتظار  اولیه شد این تصور در مردم بوجود امد که حملات فوق تا تسلیم کامل آلمان ادامه خواهد داشت لذا مردم پایان جنگ وتسلیم شدن را راه حل پایان بمبارانها می دانستنداین مسئله تاثیر منفی بر روحیه مردم به جای گذاشت. بمبارانهای فوق علاوه بر اینکه  از میزان حمایت مردم از هیتلر می کاست موجب افزایش رفتارهای پریشان و اختلالات  روحی شد.   اگرچه هر چه میزان آگاهی و آمادگی در خصوص بمباران بیشتر باشد مقاومتشان بیشتر وهرچه شدت بمباران وآمادگی مردم کمتر باشد،احتمال شکنندگی مقاومت مردم بیشتر می باشدامانتیجه بمباران در ملل مختلف با سطوح مختلف اعتقادی و آگاهی متفاوت از یکدیگر است .به عنوان مثال مردم شجاع کشورمان پس از بمباران هوایی توسط عراقیها شعارهایی در جهت حمایت از رزمندگان وادامه نبرد سرمی دادند.آنها پیکر پاک شهدا را بر دست گرفته و فریاد می زدند "این گل پرپر ما      هدیه به رهبر ماست" ویا اینکه " این سند جنایت آمریکاست" در واقع مردم کشورمان در زمان جنگ تحمیلی نه تنها از بمباران وموشکباران هراسی نداشتند بلکه اینگونه حرکات دشمنان بعثی منجر به افزایش انگیزه آنها جهت دفاع ازاعتقادات و کشورشان می شد.همچنانکه مقام معظم رهبری در سال 1365 (در آن زمان حضرت آیت الله خامنه ای عهده دار مسئولیت ریاست جمهوری بودند) ،پس از بمباران  ایلام وآغاز دورسوم بمباران وموشکباران شهرها  توسط دشمن بعثی در نماز جمعه تهران می فرمایند:" همه شهرهایی که در معرض بمباران قرار می گیرند انگیزه بیشتری برای مبارزه پیدا می کنند چنان که ایلام پس از بمباران گردان رزمی به جبهه ها اعزام می کند." واین نشاندهنده ایمان قوی مردم به اهدافشان می باشد.
بمبارانها و سوال در خصوص عملکرد پدافندهوایی
به هر حال نتیجه بمبارانها هرچه باشد یک نکته غیر قابل انکار است که پس از هر بمباران اولین سئوالی که در اذهان خطور می کند که چرا پدافندهوایی عکس العمل مناسبی در برابر این رخداد نشان نداده است.احتمال اینکه مردم مخصوصا  آسیب دیدگان از بمباران در خصوص عملکرد پدافندهوایی دچار تصور منفی بشوند و حتی متصور به کم کاری پدافندهوایی بشوند وجود دارد.البته نباید فراموش کرد که هیچ کشوری دارای سامانه های  پدافندهوایی با احتمال خطای صفر درصد در برابر هواگرد ها نیست. به عنوان مثال رژیم صهیونیستی  علی رغم دارا بودن سامانه های مختلف پدافندهوایی نظیر (ارو،اسپارو،باراک،هاوک  و...)نتوانست در برابر راکتهای حزب الله  دفاع هوایی مستحکمی داشته باشد.آنچه که مهم  است این است که پدافندهوایی ارتش  ج اا با همان امکانات محدود خود وبا همراهی کلیه یگانهای ارتش وسپاه  در برابر دشمنی قرار گرفت که تا پایان جنگ بارها نیروی هوایی خود را تجدید ساختار (از نظر کمیت و کیفیت جنگ افزارها وهواپیما) نمود وتوانست نمره قبولی در پیشگاه  حضرت امام(ره) ومردم  کسب نماید چنان که حضرت امام (ره) فرمودند:"مهیا نگه داشتن وتعمیر وبازسازی ادوات وابزار پیچیده هواپیماها ،رادارهاوسلاحهای ضدهوایی وموشکی وپدافندی ،دلیل مهارت وتخصص وارزشهای والای این عزیزان است که خداوند برتوان وایمان آنان بیافزاید."
شهدای پدافندهوایی
چگونه می توان از پدافندهوایی ج ا ا نام برد ولی از شهدا ء ، جانبازان  ،آزادگان پدافندهوایی یاد نکرد.مگر حماسه  عاشورایی دلیرمردان پدافندهوایی در سایت راداری سوباشی  که به تبعیت از سیدالشهداء ویارانش ،آگاهانه به شهادت رسیدند اتفاق کوچکی در تاریخ این مرز وبوم است؟مگر می توان از تاریخ نظامی گری این کشور دلاور پرور گذر کرد و از شهدای پدافندی  سانحه  سی-130  یادی نکرد؟ چگونه  می توان از فرمانده نابغه نیروی هوایی دلیر مردپدافندهوایی شهید ستاری نام نبرد؟ چگونه می توان از حماسه آن سربازی که در دفاع (از پل قطور) با پای قطع شده براثر تیراندازی هواپیمای عراقی ، اقدام به خشاب گذاری در توپ ضدهوایی 35 م م می نماید تا سد آتش پدافندهوایی در برابر هواپیمای عراقی قطع نشود یادی نکرد؟چگونه می توان از  دلیرمردان  پدافندهوایی ج ا ا که در گرمای بیش از 55 درجه  در گرم ترین مناطق کشور و  یا سرمای منفی  20 درجه  در سردترین نقاط کشور بر روی توپ های ضدهوایی مستقر بوده  واز حریم هوایی کشور خود بر اساس اعتقادات و آرمانها دفاع می کنند یادی نکرد ؟چگونه می توان از بیداری های همیشگی دلیر مردان پدافندهوایی در شیفتهای 24 ساعته رادار و جنگ افزارهای مربوطه یاد نکرد ؟اعتقادمان براین است که این عزیزان همواره مورد رحمت خداوند متعال هستند و رنج و آلام  وزحمتی را که برای دفاع از اعتقادات متحمل می شوند مورد عنایت خداوند متعال قرار می گیرد.مگر نه اینکه امام محمد باقر (ع) می فرمایند"هرچشمی روز قیامت گریان است  مگر سه چشم ،چشمی که در راه خدا بیدار است ،چشمی که از ترس خدا بگرید وچشمی که از حرام الهی فرو افتد" و مگر نه اینکه پیامبر اکرم (ص) می فرمایند:"کسی که پیوسته در حال مرزبانی است هیچ خیری نیست که انجام نداده و از هیچ شری نیست که رهایی نیافته باشد" و دلیرمردان پدافندهوایی مرزبانان همیشه بیدار  آسمان این کشور سرافرازند.
خدایت یار ای مرد پدافند
 
 
 
 
منابع ماخذ
*مجموعه مقالات همایش جنگ روانی ـ به کوشش حسین حسینی و ... ـ پژوهشکده علوم دفاعی دانشگاه امام حسین(ع) ـ تهران- 1377
*ویرانه دروازه شرقی، وفیق السامرایی، مرکز فرهنگی سپاه، چاپ اول، تهران 1374.
* تقویم تاریخ دفاع مقدس، جلد دوم، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، چاپ اول،تهران، 1384.
*تقویم تاریخ دفاع مقدس (آخرین روزهای صلح)، جلد اول، مرکز اسناد انقلاب اسلامی،چاپ اول، تهران، 1384.
*تاریخ نظامی جنگ تحمیلی –جلد دوم-یعقوب حسینی-نشرآجا-چاپ اول-تهران 1387
*فرهنگ نوین صنایع هوایی-علی محمد خان محمدی هزاوه-نشر سازمان صنایع هوایی نیروهای مسلح-چاپ اول –تهران-1378
*صدجنگ بزرگ تاریخ-علی غفوری-نشرهیرمند-چاپ دوم-تهران -1386
*تاریخ نیروی هوایی ایران ،غلامرضا علی بابایی،انتشارات آشیان،چاپ اول،تهران،1383

*دائره المعارف پرواز (راهنمای پرواز گران) ، تالیف مهران دری نوگرانی، ناشر انتشارات پیام آزادی  چاپ اول،تهران ،1380

*راکت و موشکهای استراتژیک جهان، یعقوب اصلانی، جلد های 5و6و7، سازمان عقیدتی سیاسی ارتش، تهران، 1380و1381
*جامعه شناسی جنگ و نیروهای نظامی ،مهدی ادیبی سده، انتشارات سمت ،  چاپ دوم ،تهران 1381
*چهل حدیث (سربازی و مرزبانی)-موسی حسینی کاشانی –نشر آجا ،چاپ اول،تهران 1386
*نشریات صنایع هوایی ،صف،صنایع هواو فضا و...
* سایت سازمان تبلیغات اسلامی www.ido.ir
* سایت سازمان عقیدتی سیاسی ارتش    www.parsa-ds.com
*WWW.JANES.COM
*WWW.SAJED.IR
 
 

 
 
امتیاز دهی