مقـالات

1396/6/5 يكشنبه

آسمان امن است

نقش قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء(ص) در هشت سال دفاع مقدس

 

مرتضی فرج خدا
 
مقدمه
همان گونه که از مدارک و مستندات بجا مانده از هشت سال دفاع مقدس و همچنین جمع آوری و مستند سازی از تجارب و مشاهدات ایثارگران و مدافعان کشورمان در سال‌های دفاع مقدس مشخص است یکی از مأموریتهای بسیار مهم پدافندهوایی در دوران هشت سال جنگ تحمیلی، علاوه بر تأمین امنیت فضای هوایی کشور و تأمین امنیت نیروهای درگیر در نبرد جبهه‌های حق علیه باطل و خطوط مقدم جبهه، توانستند از مراکز مهم و حیاتی کشور همچون مراکز مهم دولتی، پالایشگاه‌ها، چاه‌های نفتی، سدها و ... دفاع نموده و بگونه‌ای امنیت این مکان‌های مهم را تامین کردند که خسارت چندانی از سوی دشمن متوجه این اماکن نشده است. اما متاسفانه آن گونه که باید و شاید به نقش دلیرمردان بخش پدافندهوایی ارتش در دفاع مقدس پرداخته نشده و شاید یکی از دلایل مهم این امر، عدم تفکیک پدافندهوایی از نیروی هوایی در آن زمان بوده است؛ اما در اینجا ما سعی می‌کنیم به نقش مهم پدافندهوایی در برخی از عملیات‌های مهم و سرنوشت ساز در طول جنگ تحمیلی بپردازیم تا هموطنان ما با اهمیت پدافندهوایی در هشت سال دفاع مقدس تاحدودی آشنا شوند تا شاید توانسته باشیم گوشه‌ای از رشادت‌های این دلیرمردان بی دفاع که همواره بدون سنگر در مقابل دشمن تا دندان مسلح ایستادند و بدون داشتن تجهیزات خاصی توانستند هواپیماهای پیشرفته دشمن را ساقط کنند، را بیان کنیم. در ادامه به نقش پدافندهوایی در برخی از عملیات‌های مهم دوران دفاع مقدس می‌پردازیم:
نقش پدافند هوایی در عملیات طریقالقدس
عملیات مهم دیگری که در سال‌های دفاع مقدس بوقوع پیوست و کارنامه درخشان پدافندهوایی را درخشان تر کرد عملیات طریقالقدس بود که در 8آذر 1360در محور دشت آزادگان بوقوع پیوست.
در این عملیات، نیروهای ارتش، نیروهای عراقی را از 5 محور اصلی در شمال غرب اهواز مورد حمله قرار دادند. نتیجه عملیات این بود که نیروهای عراق در شمال خوزستان کاملاً عقب نشینی کردند و خطر حمله به اهواز از سوی دشمن کاملاً از بین رفت. عملکرد پدافندهوایی بگونهای بود که حملات هوایی عراقیها به دلیل عملکرد مناسب یگانهای پدافندی که وظیفه اصلی این نیرو خنثی سازی حملات هوایی دشمن می‌باشد خنثی شده و در مدت 10روز عملیات،   16 فروند هواپیمای عراقی و 4 فروند هلیکوپتر منهدم شدند.

نقش پدافند هوایی در عملیات فتح المبین

عملیات غرور آفرین فتح المبین در روز دوم فروردین ماه سال 1361 با رمز مقدس «یا زهرا(س)» در منطقه غرب شوش و دزفول آغاز گردید.
در این عملیات مهم و حیاتی که با هماهنگی کامل نیروهای مسلح کشور اعم از ارتش، سپاه و نیروهای بسیج مردمی انجام شد، بیش از 2000 کیلومتر مربع از خاک جمهوری اسلامی ایران در غرب شوش و دزفول از جمله ارتفاعات بسیار مهم و حیاتی غرب شوش، معروف به ارتفاعات رادار دهلران که در تاریخ 6 مهر ماه 1359 به دست دشمن بعثی متجاوز افتاده بود و 18 ماه تمام محل حمله مزدوران بعثی به رزمندگان کشورمان بود، آزاد گردید و پدافندهوایی در این عملیات مهم افتخار این را یافت که در طول عملیات علاوه بر محافظت و پاسداری از فضای هوایی کشور، از منابع حساس و حیاتی نفتی( که تنها منبع درآمد آن روزهای کشورمان بود)، و مراکز اقتصادی و نظامی، 27 فروند از انواع هواپیماها و سه فروند بالگرد دشمن را سرنگون نماید. در این عملیات تعداد 10 نفر از دلیر مردان غیور پدافند هوایی به درجه رفیع شهادت نائل آمدند.

نقش پدافند هوایی در عملیات بیتالمقدس

در دهم اردیبهشت سال 1361، عملیات بزرگ بیتالمقدس با حضور 144 گردان پیاده، زرهی، مکانیزه و... باهدف باز پس گیری خرمشهر آغاز شد. با توجه به این که حفظ خرمشهر برای دشمن ما دارای ارزش بسیار بالایی بود( و از طرفی برای ما نیز آزادسازی و بازپس گیری خرمشهر بسیار حائز اهمیت بود) از این رو آنها با مجهز نمودن شمار بالایی از نیروهای خود در محور اهواز-خرمشهر و پشتیبانی هوایی از سوی هواپیماهای جدید دریافتی از فرانسه و شوروی سابق (نظیر میراژ، میگ 23 و...) که در آن زمان هواپیماهای بسیار پیشرفته به حساب می‌آمدند، سعی در مقاومت در برابر رزمندگان غیور ایرانی خصوصاً نیروهای پدافندی را داشتند. همچنین آنها با انتقال هواپیماهای میراژ و میگ-23 از پایگاه‌های داخلی کشور خود به خطوط مقدم جبهه و با اتکاء به توان هوایی خود سعی در مقابله با رزمندگان پدافندهوایی داشتند و درصدد حفظ مواضع بدست آورده از خاک ایران داشتند. در این عملیات خرمشهر آزاد شده و عراق به مرزهای خود رانده شد؛ که در آن زمان این کار بزرگ رزمندگان ما که با ابتدایی‌ترین تجهیزات و مهمات توانسته بودند دشمن را که توسط همه ابرقدرت‌های دنیا حمایت می‌شد را شکست داده و به پشت مرزهای خود برانند یک شکست بزرگ برای عراق و تمام حامیان آن و یک پیروزی بزرگ برای رزمندگان اسلام تلقی می‌شد. عملیات بیتالمقدس منجر به از بین رفتن 20 درصد از توان رزمی ارتش عراق شد. این عملیات 24 روز به طول انجامید. ساقط کردن 53 فروند از هواپیماهای دشمن و 3 فروند بالگرد که حاصل تلاش نیروهای باتجربه و غیور پدافند هوایی آجا در این عملیات بود از جمله کارهای بزرگ غیور مردان پدافند هوایی بود.

نقش پدافند هوایی در عملیات کربلای 5

عملیات کربلای 5 یکی از عملیاتهای درخشان در کارنامه پدافندهوایی محسوب می‌شود. تعداد هواپیماهای ساقط شده در این عملیات، روش‌های مقابله با تهاجمات هوایی دشمن و نیز بررسی عملکرد خلبانان رژیم بعث عراق در طول این عملیات، نشان از اقتدار نیروهای پدافندی زمان جنگ و قرارگاه پدافند هوایی خاتمالانبیا (ص) آجا فعلی است.
این عملیات در 19 دی ماه 1365 با رمز مبارک یا زهرا (س) در شرق بصره آغاز شد.
بر اساس آمارهای رسمی، در طول این عملیات دلیرمردان غیور پدافندی توانستند با مهارت ویژه خود تعداد 80 فروند از هواپیماهای رژیم بعثی و همچنین تعداد 7 فروند از بالگردهای دشمن را ساقط کنند و از این طریق ضربه بسیار بزرگی بر پیکره ارتش عراق و همچنین روحیه نیروهای عراقی وارد سازند.
نقش پدافند هوایی در عملیات والفجر 8
این عملیات که یکی از عملیات‌های مهم در دوران دفاع مقدس بود باعث آزاد شدن بیش از 800 کیلومترمربع از خاک عراق شد. آزادسازى شهر فاو و تأسیسات اقتصادى و نفتى آن و قطع ارتباط دریایى عراق با آبهای آزاد، تأمین آرامش نسبى کشتیرانى در شمال خلیج فارس، بخصوص بندر امام خمینی (ره) و خارک، عبور از اروندرود و گرفتن بخش‌هایی از بصره برخی از دستاوردهای مهم این عملیات بود. در این عملیات بزرگ، دشمن با 9000 نفر کشته و 3500 نفر زخمى در حالى تن به شکست داد که بیش از 70 فروند از انواع هواپیماهاى پیشرفته خود را که از سرتاسر دنیا برای آن‌ها فرستاده می‌شد در رویارویى با دلیر مردان غیور پدافندهوایی ایران از دست داد.
اهمیت عملکرد پدافندهوایی و نقش غیرقابل انکار آن در کسب موفقیت در فتح فاو همگام با سایر نیروهای مسلح منجر به این شد که مقام معظم رهبری و فرماندهی معزز کل قوا حضرت امام خامنهای عزیز (مدظلهالعالی) طی فرمایشاتی پدافندهوایی و سایر نیروهای مسلح را اینگونه مورد لطف و عنایت خود قرار دهند:
«اگر نیروی هوایی آجا، هوانیروز، دفاع زمین به هوای معجزه آسا و بیسابقه که شاید در طول جنگهای دنیا بیسابقه باشد که طی 20 روز 70 هواپیما را سرنگون کرده باشند نبود این حوادث شکوهمند نمیتوانست تحقق پیدا کند.عملیات والفجر 8 برای کشور ما با کمترین تلفات انجام شد، دشمن از نظر هوایی تلاش میکرد به نیروهای ما خسارت بزند، اما سامانه‌های موشکی و راداری پدافند هوایی و هواپیماهای نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران حدود 70 فروند هواپیمای عراقی را ساقط کردند و این موفقیت جز به رشادت و غیرت نیروهای پدافندی و نیروی هوایی ارتش محقق نمی شد.»
واقعیت این بود که پیش از شروع عملیات و حتی در زمان انجام عملیات، جابجایی و استقرار سایتهای موشکی هاک و سامانه کنترل آتش ارتفاع پست اسکایگارد پدافندهوایى، توان اقدام و عملیات را از هواپیماهای دشمن در آسمان منطقه عملیات گرفته و در نهایت باعث سرنگونى و انهدام هواپیماهاى زیادى از دشمن گردید بنحوی که تنها در چند روز اول شروع عملیات، تعداد 10 فروند از هواپیماهای رژیم بعثی بصورت مستقیم توسط سایت هاک کوثر مستقر در منطقه عملیات ساقط شد که این خود ضربه شدیدی به پیکره نیروهای دشمن وارد نمود.
دیگر نقش‌های پدافند هوایی در دفاع مقدس
نقش پدافندهوایی در دفاع مقدس فقط محدود به عملیات‌های ذکر شده نمی‌شود. نیروهای پدافندی علاوه بر نقش ویژه و موثر خود در جبهه‌های جنگ و خطوط مقدم، وظیفه حفظ و حراست از سایر مناطق کشور را داشتند. علاوه بر موارد ذکر شده یکی دیگر از نقش‌های مهم پدافندهوایی در طول دوران دفاع مقدس، حفظ و حراست از نفتکش‌های کشورمان بود که در آن زمان تنها منبع درآمد کشور محسوب می‌شد و اگر این نفتکش‌ها توسط دشمن از بین می‌رفتند کشور عملاً جنگ را باخته و بدست دشمن می‌افتاد. در این زمینه نیروهای غیور پدافند توانستند تعداد 55 فروند هواپیما را ساقط کنند و در طول هشت سال دفاع مقدس توانستند تعداد 3145 نفتکش را به سلامت از حمله‌های دشمن عبور داده و راهی بازارهای جهانی و کشورهای خریدار نفت کنند؛ این درحالیست که هواپیماهای دشمن تعداد 1377 مورد حمله هوایی به نفتکش‌های کشورمان داشتند.
پدافندهوایی در طول 8 سال جنگ تحمیلی توانست تعداد 67 فروند بالگرد عراقی را ساقط کند و همچنین با اقدامات موثر تعداد 24863 حمله هوایی دشمن در مناطق جنگی را خنثی و بی اثر ساخت.
در طی 8سال دفاع مقدس، مردان بی ادعا و جان بر کف پدافندهوایی از نیل به درجه شهادت   بی نصیب نماندند و تعداد 380 نفر از نیروهای دلیر و غیرتمند پدافندهوایی به درجه رفیع شهادت نائل آمدند؛ همچنین تعداد 51 نفر نیز به درجه جانبازی مفتخر شده و تعداد آزادگان و مفقودالاثرها نیز 46 نفر می باشد. در پایان به مهم ترین اقدامات این نیروی سرفراز در هشت سال دفاع مقدس به شرح ذیل اشاره می نماییم:
1- حضور موثر در عملیات های بیت المقدس، فتح المبین، طریق القدس، کربلای5 و والفجر8
2- خنثی نمودن تعداد 24863 مورد حمله هوایی دشمن بعثی به مناطق جنگی و عملیاتی

3- اسکورت موفق 3145 فروند کشتی تجاری و نفتکش در هشت سال دفاع مقدس
4- ساقط نمودن تعداد 67 فروند بالگرد رژیم بعثی عراق
5-  مورد اصابت قرار دادن و انهدام بیش از 600 فروند هواپیماهای رژیم بعثی عراق در طول هشت سال دفاع مقدس
 

 
 
امتیاز دهی