مقـالات

1394/11/20 سه‌شنبه

ابتکارات پدافند هوایی در عملیات والفجر 8

در عملیات والفجر 8 در نتیجه اقدامات انجام شده در حوزه چابک­سازی و سبک­سازی سامانه­ها، جابه­جایی­ها آسان­تر از همیشه انجام می­شد. در نتیجه این جابه جایی­ها تلاش خلبانان عراقی برای شناسایی سایت­های پدافندهوایی ناکام مانده و در بسیاری از مواقع غافل­گیر می­شدند.

 

بر اساس نتایج جلسات متعدد کارشناسان و فرماندهان پدافندهوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران و خصوصاً با ابتکار شهید سرافراز ارتش اسلام، سرلشگر شهید ستاری، تاکتیک­های نوین مورد استفاده پدافندهوایی در برابر حملات هوایی عراق می‌بایستی متکی بر موارد ذیل بوده تا احتمال موفقیت افزایش یابد:

1- جا­به­جائی­های ضربتی و فوق­العاده سریع

2- پنهان ماندن از دید دشمن

3- فریب دشمن در ابعاد مختلف (الکترونیکی، حرارتی، فیزیکی و...)و ایجاد سایت‌ها و مواضع فریب

4- کوچک سازی جنگ افزارها و حذف تجهیزات اضافه در سازمان جنگ افزارها به منظور افزایش چالاکی و چابکی

5- رعایت دقیق اصول حفاظت اطلاعات

امیر سرتیپ میقانی فرمانده سابق قرارگاه پدافندهوایی خاتم­الانبیاء (ص) در حاشیه مراسم تجلیل از پیشکسوتان و کارکنان پدافندهوایی[1] در جمع خبرنگاران دلایل موفقیت پدافندهوایی در عملیات والفجر 8 را این­چنین بیان می­کند: «پدافند هوایی برای دفاع از منطقه عملیات، آتشبارهای هاوک را در سطح وسیعی به کار گرفت، هر چند باید بدانیم که مقابله با جنگنده‌های مدرن دشمن کار چندان راحتی نبود... تحرک و جابه‌جایی سامانه‌ها به ویژه موشک هاوک با حداقل امکانات و رعایت پدافند غیرعامل و فریب دشمن از جمله تاکتیک‌های جدیدی بود که در این عملیات به کار گرفته شد[2].» یکی از مدیران سابق قرارگاه پدافندهوایی خاتم­الانبیاء (ص) نیز در مورد ابداعات پدافندهوایی در عملیات والفجر 8 چنین بیان می­دارد: «ما یک رادار داریم که جستجو می‌کند به آن رادار سرچ[3]می‌گویند این رادار هواپیمای دشمن را کشف می­کند. وقتی که این رادار هواپیمای دشمن را کشف می­کند اطلاعات خود را به راداری که بر روی هواپیما قفل می­کند انتقال می­دهد و همه این اطلاعات به اتاق عملیاتی می­آید تا برای آماده سازی و شلیک موشک اقدام شود. البته با اتخاذ تدابیری توانستیم این مرحله را هم پشت سر بگذاریم، یعنی بلافاصله بعد از اینکه این رادار بر روی هواپیما قفل می‌کرد و موشک پرتاب می‌شد، رادار قفل کننده خود را غیر فعال می­کردیم تا مورد شناسایی دشمن قرار نگیرد. ضمن اینکه ما تاکتیک خود را عوض کردیم زمان درگیریمان را پایین آوردیم تا بتوانیم در کوتاه­ترین مدت هواپیماهای دشمن را بزنیم. در مرحله دوم پس از آنکه غرب مشاهده کرد که حربه­شان عملی نشد، موشک­های ضد رادارهای پالسی را در اختیار نیروی هوایی ارتش بعث عراق قرار دادند. در حقیقت فرانسه موشک‌های مارتل را با هواپیماهای میراژ در اختیار ارتش بعث عراق گذاشت.

بخشی از مقابله ما با موشک‌های ضد رادارهای پالسی همان زمان‌بندی کردن استفاده از رادارها بود به­طوری­که رادارهایمان را زمان­بندی می­کردیم یعنی در زمان مشخصی هواپیماها را می­گرفتیم و اطلاعات را به رادار قفل می­دادیم و سپس فایر[4]می­کردیم. در عملیات «والفجر 8» نیز با همین وضعیت از یک تاکتیک عمده بهره بردیم که البته خیلی خوب هم نتیجه داد و آن همان مسئله متحرک کردن سامانه­های پدافندیمان بود. بعد از اینکه شلیک­مان را انجام می­دادیم بلافاصله جای خود را تغییر می­دادیم تا شناسایی نشویم و قدرت مانورمان هم بالا بود، به­طوری­که با سه تا سایت کار ده سایت موشکی را انجام می­دادیم. این اقدام ما دشمن را در روزهای اول واقعاً مستأصل کرده بود. ضمن اینکه حجم حمله‌های هوایی دشمن در این عملیات بسیار بالا رفت. به­طوری­که من از شب قبل از عملیات «والفجر 8» در منطقه مستقر ­شدم تا کارهای مقدماتی را انجام دهم. نه من، بلکه همه بچه­ها با تمام توان پای کار بودند یعنی شبانه روز کار می­کردند و این طور نبود که صبح تا عصر بجنگیم و بعد از آن عصر برویم استراحت کنیم دوباره صبح خیلی شاداب بلند شویم و بگوییم؛ خب حالا جنگ را شروع کنید! واقعاً کار 24 ساعته بود. این­طوری بود که ما توانستیم این جابه­جایی­ها را با این عظمت انجام دهیم. در حقیقت سایت موشکی ما حداقل از 10 آیتم مهم تشکیل شده بود که عبارتند از رادار سرچ[5] - رادار لاک[6] - مرکز شناسایی[7] - مرکز عملیات[8] - سکوهای پرتاب[9] - بارگیری موشک - خودرو حمل کننده موشک که همه این­ها را می‌توان در یک سایت خلاصه کرد و همه کارهای آماده سازی سایت موشکی را بچه‌ها در کوتاه‌ترین زمان ممکن انجام می‌دادند تا به نحو احسن عملیات را انجام دهند این­طور شد که ما در عملیات والفجر 8 توانستیم 72 فروند هواپیمای نیروی هوایی ارتش بعث عراق را سرنگون کنیم و سندش موجود است.»[10]

از جمله دیگر ابتکارات پدافندهوایی جمهوری اسلامی ایران در عملیات والفجر 8 می‌توان به موارد ذیل اشاره نمود[11]:

الف)تغییر چیدمان جنگ­افزارهای پدافندهوایی:

بنا بر نظر کارشناسان و تحلیل­گران پدافندهوایی چیدمان لایه­های مختلف پدافندهوایی به ترتیب از نقطه آسیب­پذیر و لایه درونی و با جنگ­افزارهای توپخانه­ای ارتفاع پست و دوش­پرتاب­ها شروع شده، در لایه­های میانی به سامانه­های موشکی ارتفاع متوسط مجهز شده و در لایه­های بیرونی، سامانه­های موشکی ارتفاع بالا تکمیل کننده لایه­های مختلف دفاع هوایی از نقطه[12] یا منطقه[13] آسیب­پذیر می­باشند.

اما این شیوه چینش سامانه­های پدافندهوایی در برخی از مناطق جغرافیایی پاسخگوی نیازها در دفاع هوایی نخواهد بود. زیرا هواپیماهای جنگی دشمن می­توانند از هموار بودن سطح زمین و یا دریا استفاده کرده و با پرواز در سطح پایین به دور از دید راداری اقدام به حمله نمایند. فرماندهان و کارکنان پدافندهوایی ارتش در دفاع از برخی نقاط و مناطق فتح شده (به عنوان مثال فاو) اقدام به قرار دادن سامانه­های ارتفاع پست نظیر توپ 23 م­م در بیرونی­ترین رینگ دفاع هوایی کرده تا بدین­وسیله مانع از پرواز ارتفاع پایین هواپیماهای دشمن شده و هواپیماهای فوق در دید راداری سامانه­هایی همچون هاوک قرار گیرد.

از دیگر موارد ابتکاری مربوط به تغییر چیدمان جنگ­افزارهای پدافندهوایی، استقرار هم­زمان و هم­مکان یک رسد سامانه اسکای­گارد و همچنین یک واحد تجهیزات راداری (های­ پاور) هاوک در دهانه فاو بود. اسکای­گارد دفاع هوایی ارتفاع پست را پوشش می‌داد و هاوک ارتفاع متوسط.[14]

ب) انهدام موشک­های رها شده از هواپیماها و بالگردهای عراقی:

یکی از ابتکارات جالب کارکنان پدافندهوایی جمهوری اسلامی ایران در طول جنگ که بر اثر مهارت و سطح آموزش بالای آن­ها حاصل شده بود، انهدام موشک­های رها شده از هواپیماها و بالگردهای عراقی به سمت مناطق و نقاط آسیب­پذیر بود. این در حالی بود که ایران در زمان جنگ هرگز به سامانه­های پدافندهوایی ضد موشک مجهز نبود. یکی از فرماندهان پدافندهوایی در زمان جنگ، در مصاحبه خود با یکی از نشریات[15]با بیان خاطراتی از این ابتکار، به بالا رفتن هزینه حمله عراقی­ها پس از دست‌یابی پدافندهوایی ایران به این ابتکار اشاره می‌کند.

ج) استفاده بهینه از شبکه دیده­بان بصری:

اگرچه سابقه استفاده از دیده­بان­های بصری به منظور پوشاندن خلاء دید راداری در مناطق مختلف به سال­ها قبل از جنگ ایران و عراق بر می­گردد. اما ابتکار شهید ستاری در ساماندهی شبکه دیده­بانی و استفاده حداکثری از توان دیده­بانان بصری، نکته­ای جالب توجه می‌باشد که ثمرات ارزشمندی از خود به جا گذاشت.

د) سبک سازی سامانه­های پدافندهوایی:

از ابتکارات جالب شهید ستاری در عملیات والفجر 8 (عملیات فاو) سبک سازی سامانه­های پدافندهوایی به منظور افزایش سرعت استفاده از سامانه و افزایش چالاکی و قابلیت جابه­جایی سامانه پدافندهوایی می­باشد. این ابتکار منجر به افزایش کارایی و بهره‌وری سامانه­های پدافندهوایی شد.

مطابق ابتکار شهید ستاری در سامانه هاوک، در مرحله اول برخی از واحدهای سامانه هاوک همچون رادار تجسس (PAR)، رادار تجسس ارتفاع پایین (ICWAR) و واحدهای مقابله با جنگ الکترونیک (ROR) را حذف و وظیفه رادار تجسس (PAR) را به رادارهای مادر و کنترل شکاری واگذار کرد. بدین ترتیب که ابتدا رادارهای مادر پس از شناسایی موقعیت هدف (از نظر سمت، برد و ارتفاع) اطلاعات فوق را به سایت هاوک ارسال کرده و سامانه هاوک بلافاصله روشن شده و در همان سمت، برد و ارتفاع دریافتی بر روی هدف لاک (قفل راداری) نموده و موشک را به سوی هدف شلیک می­کند و بلافاصله پس از آن مجدداً جهت مصون ماندن از حمله موشک­های ضد رادار، خاموش می­شد.

البته خارج نمودن رادارهایی نظیر PAR که دارای امواج پیوسته (CW) می‌باشند از جمع سایت هاوک، خود ابتکار جالبی بود که منجر به مصون ماندن رادارهای فوق از گزند موشک­های ضد رادار شد. زیرا موشک­های ضد رادار سوار بر امواج cw خود را به رادار می­رساند و آن را منهدم می­کنند[16] با توجه به این که در عملیات والفجر 8، به همراه هرچند فروند هواپیمای عراقی، یک فروند هواپیمای مجهز به موشک ضد رادار وجود داشت لذا ابتکار یاد شده در کاهش خسارات وارده به تجهیزات پدافندهوایی و منابع انسانی موثر بود.

ه) جابه­جائی­های مکرر:

در عملیات والفجر 8 در نتیجه اقدامات انجام شده در حوزه چابک­سازی و سبک­سازی سامانه­ها، جابه­جایی­ها آسان­تر از همیشه انجام می­شد. در نتیجه این جابه جایی­ها تلاش خلبانان عراقی برای شناسایی سایت­های پدافندهوایی ناکام مانده و در بسیاری از مواقع غافل­گیر می­شدند. امیر سرتیپ احمد صادق­نژاد در این خصوص می­گوید: «ما با رادار دوربرد بندر امام با دانش شهید ستاری جای اهداف را شناسایی می­کردیم و سریع جا­به­جا می­شدیم که عراق جای قبلی ما را مورد هدف قرار می‌داد. رادار را روی کفی گذاشته و با کامیون کششی حمل می­کردیم... »[17]



[1]در تاریخ بیست ویکم بهمن 1388

[2]www.ettelaat.com تاریخ خبر: چهارشنبه 21بهمن 1388 ـ 25صفر1431 ـ 10فوریه 2010 ـ شماره 24687

[3]رادار searchیا رادار جستجو کننده که معمولاًاطلاعاتی نظیر سمت ،برد وارتفاع هدف را مشخص می­کند.

[4]آتش    FIRE- فرمان تیراندازی در توپ­های ضدهوایی و یا پرتاب موشک­های پدافندهوایی زمین­بهوا

 

[5]در سامانه پدافند­هوایی هاوک رادارهایI.P.A.R (رادار پیشرفته هدف یاب پالسی( Improved Pulse Acquisition Radar و رادار I.C.W.A.R(رادار پیشرفته هدف یاب موج مداومImproved Continuous Wave Acquisition Radar) رادارهای جستجو محسوب می­شوند.

[6]در سامانه پدافندهوایی هاوک رادار I.H.P.I.R(رادار تعقیب هدف پیشرفته   Improved  High Powered Illuminator Radar) رادار قفل بر روی هدف یا رادار لاک محسوب می­شود.

[7]مرکز شناسایی یا ICC

[8]مرکز کنترل آتشبار  (B.C.C   یا (Battery  Control  Central

[9]لانچر Launcher

[10]مصاحبه سرهنگ فرامرز روح افزا با خبرگزاری مهر- تاریخ انتشار بیست و دوم آبان 1389

[11]جهانفر،رضا،مقاله حافظان آسمان،مجله صف،مهر 1389 ،شماره 359ص73

[12]نقطه آسیب­پذیر دارای شعاع کمتر از 300 متر می­باشد.

[13]منطقه آسیب­پذیر دارای شعاع بیش از 300 متر می­باشد.

[14]فایل صوتی مصاحبه با امیر سرتیپ بازنشسته صادق نژاد فرمانده سابق پدافندهوایی

[15]ویژه نامه رزمایش مدافعان آسمان ولایت2-ص23

[16]ویژه نامه رزمایش مدافعان آسمان ولایت 2-ص82

[17]فایل صوتی مصاحبه با  امیر سرتیپ احمد صادق نژاد

 
 
امتیاز دهی