مقـالات

1392/6/9 شنبه

نقش یکان های پدافند زمین به هوای پدافند هوایی در حفظ منابع اقتصادی و پشتیبانی مستقیم از نیروهای سطحی در جبهه

نقش یکان های پدافند زمین به هوای پدافند هوایی در حفظ منابع اقتصادای و پشتیبانی مستقیم از نیروهای سطحی با روشهای ابتکاری و جدید ابعاد ویژیگیهای عملیات بدر عراق را به عکس العملی غیر از آنچه تا آن زمان در جنگ مرسوم بود واداشت، بدین معنی که ...

 

نقش یکان های پدافند زمین به هوای پدافند هوایی در حفظ منابع اقتصادای و پشتیبانی مستقیم از نیروهای سطحی با روشهای ابتکاری و جدید ابعاد ویژیگیهای عملیات بدر عراق را به عکس العملی غیر از آنچه تا آن زمان در جنگ مرسوم بود واداشت، بدین معنی که همزمان با عملیات، حملات هوایی خود را به تهران آغاز کرد و از سوی دیگر با تشدید جملات خود به کشتیهای تجاری و نفتکشها در خلیج فارس و حمله به سائر تأسیسات اقتصادی و شهرهای کشور مشکل جنگ از رزم زمینی به رزم هوایی تغییر یا نسبت که در این مرحله یگانهای پدافند زمین بهوا پدافندهوایی  با توجه به مقدورات و امکاناتخود علاوه بر پدافند از تأسیسات حساس و حیاتی داخل کشور (238 منطقه)، در جبهه‌ها نیز با اسکورت کاورانها نقش بسیار مهمی را در تأمین پوشش هوایی کشتیهای تجاری بعمل آوردند. بدین ترتیب که 2 دسته آتش اورلیکن بصورت کامل پدافندهوایی  پروژه شمشیر و 2 دسته آتش راپیر بنام "پروژه نوح" که از بهترین تجهیزات پدافند هوایی انتخاب شده بودند در جنوبی‌ترین منطقه جزیره آبدانان مرسوم به "نهر سمیه" گسترش داده شدند و با استفاده از مجرب‌ترین پرسنل فنی و عملیاتی مأموریت پدافند از کاروانها در منطقه خور  را بعهده گرفتند که موشکهای اغ-2 پرتاب شده از منطقه فاوا را رهگیری و منهدم مینمودند که با اجرای این عملیات و شکار چندین موشک، دشمن مجبور شد سکوهای استقرار موشکهای خود را به عقب کشیده و بدین ترتیب از دقت آنها در زدن کشتیها بکاهد.

یگانهای پدافند زمین بهوای پدافندهوایی  علاوه بر پشتیبانی از نیروهای سطحی در عملیات آفندی، در عملیات پدافندی نیز با استقرار در مواضع تاکتیکی مناسب عملیات آنها را پشتیبانی نموده و ضمن کاهش تلفات نیروهای خودی از بمبارانهای هوایی دشمن سبب تقویت روحیه رزمندگان اسلام نیز می‌گردیدند.

با توجه به9 تجربیاتی که دشمن در طول جنگ تا سال 64 برای مقابله با سیستمهای موشکی هاگ کسب کرده و افزایش بسیار چشمگیری که در قدرت هوایی او با واگذاری پیشرفته ترین سلاحها از سوی شرق و غرب حاصل شده بود و همچنین پیچیدگی که در شیوه اجرای حملات بوجود آمده بود روشهای کلاسیک استفاده از سایتهای موشکی به صورت تاکتیکی دیگر نمی‌توانست کارایی گذشته خود را در ادامه جنگ داشته باشد و در صورت استفاده از روشهای گذشته تلفات و خسارات غیر قابل تحمل و جبران ناپذیری متوجه آتشبارهای پدافند هوایی هاگ میشد لذا بعد از عملیات این تفکر پیش آمد که روشهای جدیدی برای بکارگیری یگانهای پدافند زمین بهوا برای پوشش نیروهای سطحی بکار گرفته شود. یکی از این روشهای شناسایی، انتخاب و آماده سازی سایتهای متعدد قبل از شروع عملیات و منطقه بود تا مشکلی در حین عملیات بوجود نیاید. روش دیگری که در این مرحله بکار گرفته شد این بود که سایتهای هاگ بصورت opi بکار گرفته شدند و علاوه بر آن از رادارهای serch سیستم هاگ کمتر استفاده شده و بجای آن از رادارهای ew مستقر در منطقه سمت و ارتفاع هدف به سایتهای هاگ داده میشد و سیستم با استفاده از این اطلاعات هدف را تعقیب و با آن درگیر میگردید که با اجرای اینکار ضمن صرفه جویی در بکارگیری کلیه تجهیزات آتشبار‌های هاگ تجهیزات و پرسنل کمتری در منطقه بکار گرفته میشد و در نتیجه تلفات و خسارات ناشی از بمباران دشمن نیز کاهش می‌یافت. از روشهای ... دیگر برای بهره برداری حداکثر از سیستم موشکی هاگ در منطقه بکارگیری حجم بیشتری از یگانهای پدافند زمین بهوای ارتفاع پست در اطراف سایتهای مذکور بود تا بدینوسیله فرصت کمتری به هواپیماهای دشمن برای پرواز در ارتفاع پست داده شده و مجبور گردند ارتفاع بیشتری برای انتخاب نمایند و در نتیجه در ارتفاع مناسب برای درگیری با موشک هاگ قرار گیرند.

روش دیگری که در روندعملیات تاثیر گذار بود ساخت و بکارگیری تجهیزات توپی و موشکی قریب بود که این اقدام در قرارگاه مهندسی رزمی پدافند هوایی صورت می‌پذیرفت بطوریکه هر یک از تجهیزات پدافندی از چوب، آهن یا میلگرد ساخته میشد و در سایتهایی که توسط دشمن شناسایی شده بود مستقر می‌گردید و یا تجهیزات فریب را در سایتهای رزرو (ازیش تعیین شده) نصب می‌کردیم که این سایتهامدتها هواپیما یا توپخانه دشمن را بخود مشغول می‌کرد و پرسنل سایت اصلی با فرصت و آرامش بیشتری مبادرت به سرنگونی هواپیماهای مهاجم عراق می‌کردند و از این طریق ،هم سایت اصلی دیرتر شناسایی می‌شدو مهمات زیادی از دشمن به هدر می‌رفت و آسیب پذیری پرواز دشمن نیز دو چندان می‌شد. شب تلویزیون عراق نشان میداد صدام خلبانانش را که گمان می‌کرد سایت موشکی ارتش ایران را بمباران کرده‌اند به نشان، درجه و هدیه تشویق می‌نمود.

علاوه بر تاکتیکهای جدیدی که در بکارگیری یگانهای پدافند زمین بهوا در این مرحله از جنگ اتحاد گردید در شیوه هدایت و کنترل عملیاتی و پشتیبانی یگانهاپدافند زمین بهوا نیز تغییراتی بوجود آمد،بدین ترتیب که با سازماندهی قرارگاه عملیاتی رعد توسط شهید سرلشگر بابائی بصورت تاکتیکی و ..... و قرار گرفتن کلیه مراحل طراحی هدایت و پشتیبانی عملیات هوایی و پدافند هوایی زیر نظر این قرارگاه هماهنگی زیادی در امر کنترل فضای منطقه عملیات و کاهش استفاده موثر دشمن از هواپیماهایش بوجود آمد.

اجرای مجموعه شیوه‌ها و روشهای یاد شده سبب گردید در سلسله عملیات انجام شده از والفجر 8 به بعد تحول و پیشرفت نسبتاً زیادی علیرغم توانایهای چشمگیری که عراق از بعد هوایی پیدا کرده بوددر رابطه با پدافند هوایی و انهدام  هواپیماهای دشمن بوجود آید که در این مرحله از جنگ به بررسی نقش پدافند زمین بهوا در عملیات والفجر 8 میپردازیم.

1-     عملیات والفجر 8

الف- کلیات

پیروزیهای فزاینده جمهوری اسلامی که با فتح خرمشهر به اوج خود رسیده غرب را بر آن داشت که بمنظور فراهم آمدن شرایط مناسب در تحمیل صلح و سازش به جمهوری اسلامی،تلاش اصلی را معطوف بر حفظ صدام نماید.

بدین ترتیب از یک سو تصمیم قطعی غرب و پافشاری بر حفظ صدام از طریق کمکهای همه جانبه به رژیم بعثی را ادامه تحریم فروش سلاحهای نظامی به ایران و از سوی دیگر عزم راسخ جمهوری اسلامی جهت حصول به اهداف خود در جنگ و تن در ندادن به سازش و تسلیم نشدن در برابر فشارهای همه جانبه استکبار بنوعی جنگ، نه صلح را میان طرفین حاکم ساخت.

بدین ترتیب برای خروج از بن بست جنگ و بر هم زدن تعادل قوا و بدست گیری مجدد ابتکار عمل توسط جمهوری اسلامی ایران و زیر سوال بردن تواناییهای تکنولوژی عراق ضرورت انجام عملیاتی در مقیاس گسترده، غیر قابل اجتناب بود. لذا طراحان و دست اندر کاران جنگ با توجه به منظور فاو و ارزش سیاسی نظامی آن عدم وجود سابقه عملیات .در عبور از رودخانه عریض و جذر و مد زیاد و عدم هوشیاری دشمن و امکان پدافند و نگهداری منطقه، آنرا برای انجام عملیات آفندی انتخاب نمودند و در آستانه هشتمین سال پیروزی انقلاب اسلامی در ساعت 22/10 مورخه 20/11/64 عملیات والفجر 8 با شرکت یگانهای مختلف سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و پشتیبانی نیروهای ارتش جمهوری اسلامی ایران بارمز«لا حول ولا قوه الی بالله العلی العظیم» آغاز گردید . این عملیات که پدیده جدیدی در تاریخ جنگهای کلاسیک به شمار می‌رفت، نیروهای رزمنده جمهوری اسلامی می‌بایست ضمن عبور از رودخانه اروند که در برخی از مناطق عرض آن از یکهزار متر تجاوز می‌کرد به مقابله با امواج خروشان رودخانه از یک سو و شکستن دیوار دفاعی دشمن از سوی دیگر می‌رفتند. دشمن در حاشیه غربی رودخانه اروند از مدتها پیش اقدام به ایجاد موانع و استطاعات سنگین و سد بتونی کرده و هرگز تصور نمیکرد که نیروهای ایران به سادگی بتوانند این سد دفاعی را بشکنند و قوای عراقی رابه محاصره خود در آورند.

تجربیات کسب شده از عملیات گذشته، این واقعیت را پیش روی طراحان نظامی نیروهای هوایی ارشد جمهوری اسلامی ایران نهاد که باید با جمعی وسیعتر از امکانات و مقدورات آفندی و پدافندی در کنار نیروهای سطحی در خط مقدم نبرد حضور یافته و با جابجایی سریع و بهره گیری از اصل غافلگیری نیروهای هوایی دشمن را از فضای منطقه نبرد دور نگهداشته و آزادی عمل نسبی را نصیب نیروهای رزمنده خودی نمایند. اجرای این اصل، ضرورت تجدید نظر در سازمان رزمی عناصر دفاع هوایی و همچنین شکل گیری جدید اسکادرانهای هوایی در پایگاه‌های مقدم را ایجاب می‌کرد. بر این اساس قرارگاه عملیاتی رعد برای هدایت عملیات آفند و پدافند هوایی و اولین قرارگاه تاکتیکی پدافند زمین بهوا بنام شاهد بعنوان زیر مجموعه قرارگاه رعد برای هدایت کنترل و پشتیبانی از عملیات سیستمهای پدافند زمین بهوا در خطوط مقدم جبهه با استفاده از ایجاد و پستهای فرماندهی زمین بهوا، گروه‌های آمادی،پشتیبانی، ارتباطی رزمی ، امداد و مهندسی رزمی ... تشکیل گردید.

اتخاذ تاکتیک و روشهای مناسب بوسیله یگانهای پدافند زمین بهوا در این عملیات مانع از بکار گیری اصل تمرکز قوا توسط نیروی هوایی دشمن در بمباران سنگین منطقه نبرد ،علیرغم نزدیکی آنان به پایگاه‌های هوایی مقدم در داخل خاک عراق، بویژه پایگاه‌های هوایی شیعه، بصره، ناصریه و العماره شد.

ب- یگانهای پدافند زمین بهوای پدافندهوایی  در عملیات والفجر 8:

1-     دو سایت تاکتیکی هاگ بصورت op یکی بنام کوثر در حوالی قفاض درگیری بنام کوثر2 در حوالی پل چوبیده مستقر بودند که با جابجایی های مکرر در مواضع کوثر 7,6,5,4,3 در داخل جزیره آبدانان مأموریت تأمین پوشش نیروهای سطحی را بعهده داشتند، که یکی از سایتها در داخل جزیره آبدانان مأموریت تأمین پوشش نیروهای سطحی را بعهده داشتند. یکی از سایتها در اوایل اسفند ماه به منطقه جنوبی اهواز به نام کوثر 8 جابجا، مستقر و عملیاتی گردید.

2-     معایب سربندر با وضعیت op بعنوان تقویت آتش سایتهای منطقه برای پوشش مناطق عقب نیروهای سطحی

3-     سه دسته آتش اسکایگارد که برای اولین بار در منطقه عملیاتی گسترش داده شده بودند

4-     دو دسته آتش راپیر

5-     24 قبضه توپ 35م‌م اورلیکن و دهها قبضه توپ 23م‌م (حدود 18 قبضه) جنگ‌افزارهای ارتفاع پست شرکت کننده در عملیات مسئولیت برقراری پدافند ارتفاع پست از سایتهای هاگ قرارگاه‌های عملیاتی ، پلها ، خطوط مواصلاتی، بیمارستانهای صحرایی منطقه و غیره را بعهده داشته‌اند.

ج- نتایج حاصل از عملکرد یگانهای پدافند زمین بهوا در عملیات والفجر 8

نبرد فاو که از آغاز عملیات تا تثبیت وضعیت نیروهای خودی و نا امیدی دشمن از باز پس گیری آن 78شبانه روز طول کشید یگانهای پدافند زمین بهوای پدافندهوایی  علاوه بر انهدام 60 فروند از هواپیماهای دشمن تا مورخه 22/12/64 موفق گردیدند در ادامه عملیات والفجر 8، 14 فروند دیگر از هواپیماها و 10 فروند از هلی‌کوپتر رژیم عراق را سرنگون نمایند که بدین ترتیب تعداد هواپیماهای سرنگون شده دشمن متجاوز در این عملیات به 74 فروند هواپیما و 10 فروند هلی‌کوپتر رسید که عمدتاً به وسیله سایتهای موشکی هاگ مورد اصابت واقع شدند.

آرایش یگانهای پدافند زمین بهوا در این عملیات به گونه‌ای بود که روزهای سوم تا یازدهم عملیات که مرحله اوج حملات هوایی دشمن برای جلوگیری از تثبیت موقعیت رزمندگان اسلام بود روزانه به طور متوسط 3 تا 4 فروند از هواپیماهایش ساقط می‌گردیدند . که پیدایش چنین وضعیتی رعب و وحشت زیادی را در دل خلبانهای عراقی ایجاد کرده بود، به گونه‌ای که وقتی وارد آسمان منطقه می‌شدند بعضاً تنها در صدد خالی کردن بمبها از ارتفاع بالا در بیابان و فرار از تیررس گلوله‌های ضد هوایی و موشکی زمین بهوا بودند این رعب آنقدر افزایش یافته بود که حتی یک بار پس از شلیک موشک هاگ و اصابت آن به هواپیما، خلبان هواپیمای دیگر دشمن ، به خیال این که مورد اصابت قرار خواهد گرفت هواپیما را رها کرده به بیرون پرید در مجموع حملات هوایی دشمن در این عملیات نتوانست کاری از پیش ببرد و رزمندگان اسلام موفق شدند پس از 78 شبانه روز درگیری موقعیت خود را در فاو تثبیت نامیدند.

 

فعالیتهای هوایی دشمن در عملیات والفجر8 واقدامات پدافندی به عمل آمده

اقدامات پدافندی بعمل آمده

فعالیتهای هوایی دشمن

تاریخ

یگان منهدم کننده هواپیمای دشمن

تعداد هواپیماهای منهدم شده

سورتی گشت

سورتی اسکرامبل

سورتی جمینگ

سورتی ضد رادار

سورتی بمباران در غیر جبهه

سورتی بمباران در جبهه

کل سورتی ره گیری شده

یگانهای پدافند زمین بهوا عمدتاً به وسیله هاگ

16

22

18

بی اطلاع

86

19

784

1392

17/11 الی 23/11/64

یگانهای پدافند زمین بهوا عمدتاً به وسیله هاگ

18

19

28

بی اطلاع

404

23

1873

3660

24/11 الی 30/11/64

یگانهای پدافند زمین بهوا عمدتاً به وسیله هاگ

16

23

67

بی اطلاع

168

16

2152

3942

1/12 الی 7/12/64

یگانهای پدافند زمین بهوا عمدتاً به وسیله هاگ

7

21

52

46

224

21

1140

3214

8/12 الی 14/1264

یگانهای پدافند زمین بهوا

3

14

22

71

236

17

418

2016

15/12 الی 22/12/64

-

60

99

187

117 مدت 14 روز

1118

96

6367

14224

جمع فعالیتهای در مدت مذکور(35 روز)

-

7/1

8/2

3/5

3/8

9/31

7/2

9/181

4/406

متوسط فعالیتهای روزانه

 

 


 سرهنگ بازنشسته خسرو جهانی

 

 
 
امتیاز دهی