پدافند در جنگ
 

نقش يكان هاي پدافند زمين به هواي پدافند هوايي در حفظ منابع اقتصاداي و پشتيباني مستقيم از نيروهاي سطحي با روشهاي ابتكاري و جديد ابعاد ويژيگيهاي عمليات بدر عراق را به عكس العملي غير از آنچه تا آن زمان در جنگ مرسوم بود واداشت، بدين معني كه همزمان با عمليات، حملات هوايي خود را به تهران آغاز كرد و از سوي ديگر با تشديد جملات خود به كشتيهاي تجاري و نفتكشها در خليج فارس و حمله به سائر تأسيسات اقتصادي و شهرهاي كشور مشكل جنگ از رزم زميني به رزم هوايي تغيير يا نسبت كه در اين مرحله يگانهاي پدافند زمين بهوا پدافندهوايي  با توجه به مقدورات و امكاناتخود علاوه بر پدافند از تأسيسات حساس و حياتي داخل كشور (238 منطقه)، در جبه‌ها نيز با اسكورت كاودانها نقش بسيار مهمي را در تأمين پوشش هوايي كشتيهاي تجاري بعمل آوردنها. بدين ترتيب كه 2 دسته آتش اورليكن بصورت كامل پدافندهوايي  پروژه شمشير و 2 دسته آتش راپير بنام "پروژه نوح" كه از بهترين تجهيزات پدافند هوايي انتخاب شده بودند در جنوبي‌ترين منطقه جزيره آبدانان مرسوم به "نهر سميه" گسترش داده شدند و با استفاده از مجرب‌ترين پرسنل فني و عملياتي مأموريتن پدافند از كاروانها در منطقه خور  را بعهده گرفتند كه موشكهاي اغ-2 پرتاب شده از منطقه فاوا را رهگيري و منهدم مينمودند كه با اجراي اين عمليات و شكار چندين موشك، دشمن مجبور شد سكوهاي استقرار موشكهاي خود را به عقب كشيدهو بدين ترتيب از دقت آنها در زدن كشتيها بكاهد.

يگانهاي پدافند زمين بهواي پدافندهوايي  علاوه بر پشتيباني از نيروهاي سطحي در عمليات آفندي، در عمليات پدافندي نيز با استقرار در مواضع تاكتيكي مناسب عمليات آنها را پشتيباني نموده و ضمن كاهش تلفات نيروهاي خودي از بمبارانهاي هوايي دشمن سبب تقويت روحيه رزمندگان اسلام نيز مي‌گرديدند.

با توجه به9 تجربياتي كه دشمن در طول جنگ تا سال 64 براي مقابله با سيستمهاي موشكي هاگ كسب كرده و افزايش بسيار چشمگيري كه در قدرت هوايي او با واگذاري پيشرفته ترين سلاحها از سوي شرق و غرب حاصل شده بود و همچنين پيچيدگي كه در شيوه اجراي حملات بوجود آمده بود روشهاي كلاسيك استفاده از سايتهاي موشكي به صورت تاكتيكي ديگر نمي‌توانست كارايي گذشته خود را در ادامه جنگ داشته باشد و در صورتاستفاده از روشهاي گذشته تلفاتو خسارات غير قابل تجمل و جبران ناپذيري متوجه آتشبارهاي پدافند هوايي هاگ ميشد لذا بعد از عمليات بعد اين تفكر پيش آمد كه روشهاي جديدي براي بكارگيري يگانهاي پدافند زمين بهوا براي پ.شش نيروهاي سطحي بكار گرفته شود. يكي از اين روشهاي شناسايي، انتخاب و آماده سازي سايتهاي متعدد قبل از شروع عمليات و منطقه بود تا چنانچه در حينعمليات بوجود نيايد. روش ديگري كه در اين مرحله بكار گرفته شد اين بود كه سايتهاي هاگ بصورت opi بكار گرفته شدند و علاوه بر آن از رادارهاي serch سيستم هاگ كمتر استفاده شده و بجاي آن از رادارهاي ew مستقر در منطقه سمت و ارتفاع هدف به سايتهاي هاگ داده ميشد و سيستم با استفاده از اين اطلاعات هدف را تعقيب و با آن درگير ميگرديد كه با اجراي اينكار ضمن صرفه جويي در بكارگيري كليه تجهيزات آتشبار‌هاي هاگ تجهيزات و پرسنل كمتري در منطقه بكار گرفته ميشد و در نتيجه تلفات و خسارات ناشي از بمباران دشمن نيز كاهش مي‌يافت. از روشهاي ... ديگر براي بهره برداري حداكثر از سيستم موشكي هاگ در منطقه بكارگيري حجم بيشتري از يگانهاي پدافند زمين بهواي ارتفاع پست در اطراف سايتهاي مذكور بود تا بدينوسيله فرصت كمتري به هواپيماهاي دشمن براي پرواز در ارتفاع پست داده شده و مجبور گردند ارتفاع بيشتري براي انتخاب نمايند و در نتيجه در ارتفاع مناسب براي درگيري با موشك هاگ قرار گيرند.

روش ديگري كه در روندعمليات تاثير گذار بود ساخت و بكارگيري تجهيزات توپي و موشكي قريب بود كه اين اقدام در قرارگاه مهندسي رزمي پدافند هوايي صورت مي‌پذيرفتبطوريكه هر يك از تجهيزات پدافندي از چوب، آهن يا ميلگرد ساخته ميشد و در سايتهايي كه توسط دشمن شناسايي شده بود مستقر مي‌گرديدو يا تجهيزات فريب را در سايتهاي رزرو (ازيش تعيين شده) نصب مي‌كرديم كه اين سايتهامدتها هواپيما يا توپخانه دشمن را بخود مشغول مي‌كرد و پرسنل سايت اصلي با فرصت و آرامش بيشتري مبادرت به سرنگوني هواپيماهاي مهاجم عراق مي‌كردند و از اين طريق ،بهم سايت اصلي ديرتر شناسايي مي‌شدو مهمات زيادي از دشمن به هدر مي‌رفت و آسيب پذيري پرواز دشمن نيزدو چندان مي‌شد و شب تلويزيون عراق نشان ميداد صدام به خلبانانش كه گمان مي‌كرد سايت موشكي ارتش ايران را بمباران كرده‌اند به نشان، درجه و هديه تشويق مي‌نمود

علاوه بر تاكتيكهاي جديدي كه در بكارگيري يگانهاي پدافند زمين بهوا در اين مرحله از جنگ اتحاد گرديد در شيوه هدايت و كنترل عملياتي و پشتيباني يگانهاپدافند زمين بهوا نيز تغييراتي بوجود آمد،بدين ترتيب كه با دسازماندهي قرارگاه عملياتي رعد توسط شهيد سرلشگر بابائي بصورت تاكتيكي و ..... و قرار گرفتن كليه مراحل طراحي هدايت و پشتيباني عملياتهوايي و پدافند هوايي زير نظر اين قرارگاه هماهنگي زيادي در امر كنترل فضاي منطقه عمليات و كاهش استفاده موثر دشمن از هواپيماهايش بوجود آمد.

اجراي مجموعه شيوه‌ها و روشهاي ياد شده سبب گرديد در سلسله عمليات انجام شده از والفجر 8 به بعد تحولو پيشرفت نسبتاً زيادي عليرغم توانايهاي چشمگيري كه عراق از بعد هوايي پيدا كرده بوددر رابطه با پدافند هوايي و انهدام  هواپيماهاي دشمن بوجود آيد كه در اين مرحله از جنگ به بررسي نقش پدافند زمين بهوا در عمليات والفجر 8 ميپردازيم.

1-     عمليات والفجر 8

الف- كليات

پيروزيهاي فزاينده جمهوري اسلامي كه با فتح خرمشهر به اوج خود رسيده غرب را بر آن داشت كه بمنظور فراهم آمدنشرايط مناسب در تحميل صلح و سازش به جمهوري اسلامي،تلاش اصلي را معطوف بر حفظ صدام نمايد.

بدين ترتيب از يك سو تصميم قطعي غرب و پافشاري بر حفظ صدام از طريق كمكهاي همه جانبه به رژيم بعثي را ادامه تحريم فروشسلاحهاي نظامي به ايران و از سوي ديگر عزم راسخ جمهوري اسلامي جهت حصول به اهداف خود در جنگ و تن در ندادنبه سازش و تسليم نشدن در برابر فشارهاي همه جانبه استكبار نبوعي جنگ، نه صلح را ميان طرفين حاكم ساخت.

بدين ترتيب براي خروج از بن بست جنگ و بر هم زدن تعادل قوا و بدست گيري مجدد ابتكار عمل توسط جمهوري اسلامي ايران و زير سوال بردن تواناييهاي تكنولوژي عراق ضرورت انجام عملياتي در مقياس گسترده، غير قابل اجتناب بود. لذا طراحان و دست اندر كاران جنگ با توجه به منظور فاو و ارزش سياسي نظامي آن عدم وجود سابقه عمليات .در عبور از رودخانه عريض و جذر و مد زياد و عدم هوشيارب دشمن و امكان پدافند و نگهداري منطقه، آنرا براي انجام عمليات آفندي انتخاب نمودند و در آستانه هشتمين سال پيروزي انقلاب اسلامي در ساعت 22/10 مورخه 20/11/64 عمليات والفجر 8 با شركت يگانهاي مختلف سپاه پاسداران انقلاب اسلامي و پشتيباني نيروهاي ارتش جمهوري اسلامي ايران بارنر«لا حول ولا قوه الي بالله العلي العظيم» آغاز گرديد . اين عمليات كه پديده جديدي در تاريخ جنگهاي كلاسيك به شمار مي‌رفت، نيروهاي رزمنده جمهوري اسلامي مي‌بايست ضمن عبور از رودخانه اروند كه در برخي از مناطق عرض آن از يكهزار متر تجاوز مي‌كرد به مقابله با امواج خروشان رودخانه از يك سو و شكستن ديوار دفاعي دشمن از سوي ديگر مي‌رفتند. دشمن در حاشيه غربي رودخانه اروند از مدتها پيش اقدام به ايجاد موانع و استطاعات سنگين و سد بتوني كرده و هرگز تصور نميكرد كه نيروهاي ايران به سادگي بتوانند اين سد دفاعي را بشكنند و قواي عراقي رابه محاصره خود در آورند.

تجربيات كسب شده از عمليات گذشته، اين واقعيت را پيش روي طراحان نظامي نيروهاي هوايي ارشت جمهوري اسلامي ايران نهاد كه بايد با جمعي وسيعتر از امكانات و مقدورات آفندي و پدافندي در كنار نيروهاي سطحي در خط مقدم نبرد حضور يافته و با جابجايي سريع و بهره گيري از اصل غافلگيري نيروهاي نيروهاي هوايي دشمن را از فضاي منطقه نبربد و نگهداشته و آزادي عمل نسبي را نصيبنيروهاي رزمنده هودي نمايند. اجراي اين اصل، ضرورت تجديد نظر در سازمان رزميعناصر دفاع هوايي و همچنين شكل گيري جديد اسكادرانهاي هوايي در پايگاه‌هاي مقدم را ايجايجاب مي‌كرد.بر اين اساس قرارگاه عملياتي رعد براي هدايت عمليات آفند و پدافند هوايي و اولين قرارگاه تاكتيكي پدافند زمين بهوا بنام شاهد بعنوان زير مجموعه قرارگاه رعد براي هدايت كنترل و پشتيباني از عمليات سيستمهاي پدافند زمين بهوا در خطوط مقدم جبهه با استفاده از ايجاد و پستهاي فرماندهي زمين بهوا، گروه‌هاي آمادي،پشتيباني، ارتباطي رزمي ، امداد و مهندسي رزمي ... تشكيل گرديد.

اتخاذ و تاكتيكي و روشهاي مناسب بوسيله يگانهاي پدافند زمين بهوا در اين عمليات مانع از بكار گيري اصل تمركز قوا توسط نيروي هوايي دشمن در بمباران سنگين منطقه نبرد ،عليرغم نزديكي آنان به پايگاه‌هاي هوايي مقدم در داخل خاك عراق، بويژه پايگاه‌هاي هوايي شيعه، بصره، ناصريه و العماره شد.

نيروي هوايي عراق كه با از دست دادن موشكي متمركز نمايند كه مقايسه آمار فعاليتهاي هوايي دشمن و فعاليتهاي پدافند هوايي اعم از هواپيماهاي پدافندي و يگانهاي پدافند زمين بهوا در جدول 4-4 تائيدي است موارد ياد شده

ب- يگانهاي پدافند زمين بهواي پدافندهوايي  در عمليات والفجر 8:

1-     دو سايت تاكتيكي هاگ بصورت op يكي بنام كوثر در حوالي قفاض درگيري بنام كوثر2 در حوالي پل چوبيده مستقر بودند كه با جابجايي هاي مكرر در مواضع كوثر 7,6,5,4,3 در داخل جزيره آبدانان مأموريت تأمين پوشش نيروهاي سطحي را بعهده داشتند، كه يكي از سايتها در داخل جزيره آبدانان مأموريت تأمين پوشش نيروهاي سطحي را بعهده داشتند، كه يكي از سايتها در اوايل اسفند ماه به منطقه جنوبي اهواز به نام كوثر 8 جابجا مستقر و عملياتي گرديد.

2-     معايب سربندر با وضعيت op بعنوان تقويت آتش سايتهاي منطقه براي پوشش مناطق عقب نيروهاي سطحي

3-     سه دسته آتش اسكايگارد كه براي اولين بار در منطقه عملياتي گسترش داده شده بودند

4-     دو دسته آتش راپير

5-     24 قبضه توپ 35م‌م اورليكن و دهها قبضه توپ 23م‌م (حدود 18 قبضه) جنگ‌افزارهاي ارتفاع پست شركت كننده در عمليات مسئوليت برقراري پدافند ارتفاع پست از سايتهاي هاگ قرارگاه‌هاي عملياتي ، پلها ، خطوط مواصلاتي، بيمارستانهاي صحرايي منطقه و غيره را بعهده داشته‌اند.

ج- نتايج حاصل از عملكرد يگانهاي پدافند زمين بهوا در عمليات والفجر 8

نبرد فاو كه از آغاز عمليات تا تثبيت وضعيت نيروهاي خودي و نا اميدي دشمن از باز پس گيري آن 78شبانه روز طول كشيد يگانهاي پدافند زمين بهواي پدافندهوايي  علاوه بر انهدام 60 فروند از هواپيماهاي دشمن تا مورخه 22/12/64 موفق گرديدند در ادامه عمليات والفجر 8، 14 فروند ديگر از هواپيماها و 10 فروند از هلي‌كوپتر رژيم عراق را سرنگون نمايند كه بدين ترتيب تعداد هواپيماهاي سرنگون شده دشمن متجاوز در اين عمليات به 74 فروند هواپيما و 10 فروند هلي‌كوپتر رسيد كه عمدتاً به وسيله سايتهاي موشكي هاگ مورد اصابت واقع شدند.

آرايش يگانهاي پدافند زمين بهوا در اين عمليات به گونه‌اي بود كه روزهاي سوم تا يازدهم عمليات كه مرحله اوج حملات هوايي دشمن براي جلوگيري از تثبيت موقعيت رزمندگان اسلام بود روزانه به طور متوسط 3 تا 4 فروند از هواپيماهايش ساقط مي‌گرديدند . كه پيدايش چنين وضعيتي رعب و وحشت زيادي را در دل خلبانهاي عراقي ايجاد كرده بود، به گونه‌اي كه وقتي وارد آسمان منطقه مي‌شدند بعضاً تنها در صدد خالي كردن بمبها از ارتفاع بالا در بيابان و فرار از تيررس گلوله‌هاي ضد هوايي و موشكي زمين بهوا بودند اين رعب آنقدر افزايش يافته بود كه حتي يك بار پس از شليك موشك هاگ و اصابت آن به هواپيما، خلبان هواپيماي ديگر دشمن ، به خيال اين كه مورد اصابت قرار خواهد گرفت هواپيما را رها كرده به بيرون پريد در مجموع حملات هوايي دشمن در اين عمليات نتوانست كاري از پيش ببرد و رزمندگان اسلام موفق شدند پس از 78 شبانه روز درگيري موقعيت خود را در فاو تثبيت ناميدند.

 

 


اقدامات پدافندي بعمل آمده

فعاليتهاي هوايي دشمن

تاريخ

يگان منهدم كننده هواپيماي دشمن

تعداد هواپيماهاي منهدم شده

سورتي گشت

سورتي اسكرامبل

سورتي جمينگ

سورتي ضد رادار

سورتي بمباران در غير جبهه

سورتي بمباران در جبهه

كل سورتي ره گيري شده

يگانهاي پدافند زمين بهوا عمدتاً به وسيله هاگ

16

22

18

بي اطلاع

86

19

784

1392

17/11 الي 23/11/64

يگانهاي پدافند زمين بهوا عمدتاً به وسيله هاگ

18

19

28

بي اطلاع

404

23

1873

3660

24/11 الي 30/11/64

يگانهاي پدافند زمين بهوا عمدتاً به وسيله هاگ

16

23

67

بي اطلاع

168

16

2152

3942

1/12 الي 7/12/64

يگانهاي پدافند زمين بهوا عمدتاً به وسيله هاگ

7

21

52

46

224

21

1140

3214

8/12 الي 14/1264

يگانهاي پدافند زمين بهوا

3

14

22

71

236

17

418

2016

15/12 الي 22/12/64

-

60

99

187

117 مدت 14 روز

1118

96

6367

14224

جمع فعاليتهاي در مدت مذكور(35 روز)

-

7/1

8/2

3/5

3/8

9/31

7/2

9/181

4/406

متوسط فعاليتهاي روزانه

 

 

 

 

 

 

 

فعاليتهاي هوايي دشمن در عمليات والفجر8 واقدامات پدافندي به عمل آمده

 
 
امتیاز دهی