پدافند در جنگ
 

بررسی عملکردپدافندهوایی ج اادربرابر تجاوز هوایی میگهای  25 عراق

درسالهای دفاع مقدس

چه روزگاران  زیبایی بود که بر ما سپری گشت . زیبا از آن جهت که عاشقانه در آن زیستیم و تهدید و جنگ افروزی دشمنان خود را به فرصتی برای گشودن بال هایمان به آسمان تبدیل کردیم . سخن از ایام پر فراز و نشیب دوران هشت ساله دفاع مقدس است . روزگارانی که دست چپاول استکبار را چون به تاراج هستی مان گشوده دیدیم شفق را از سرخی خون خویش خجل ساختیم و از نهرهای جاری خون خود سیلی خروشان بر پا نمودیم تا که هستی اهریمن را در کام خود فرو برد و برای همیشه تاریخ به یادگار بمانیم که شیعیان خط سرخ شهادتیم .

در آن دوران سرنوشت ساز که تمامی کفر هم چون غزوه خندق در برابر همه مقاومت و ایثارمان قد علم کرده بود ، در آن هنگامه که سیلی های جانانه فرزندان این مرز و بوم در صحنه های رویارویی مستقیم با دشمن، پی در پی بر چهره کریه وی نواخته می شد و در آن ایام که دشمن وعده نصرت و پیروزی جنود الهی بر سپاهیان شیطان را بر ذره ذره کالبد پلشت خود احساس می نمود شلاق بلند حمله اش را بی هدف  به سوی شهرهایمان نشانه گرفت به گمان آن که بلندای شمشیرمان بدان حد نیست که دستش را و دیدگانش را هدف قرار دهیم . و چه خیال باطلی بود آن چه می پنداشت . ضربات شلاق دشمن از فواصلی دور شانه هایمان را می آزرد و مرگ را برای شهرهایمان به هدیه می برد و ما و هموطنان ما را بدون آن که فرصت دفاع بیابیم در خون خویش غوطه ور می ساخت . تازیانه بلند دشمن بی مهابا و بی هدف سر و صورت مان را آماج ضربات خود می کرد . گاهی کودکان بی پناه را به آغوش مرگ می سپرد، گاه جوانان و نوجوانان را اسیر دستان ناگریز مرگ می کرد و گاه هم پیران و میان سالان را در نبردی بی سرانجام با ملک الموت به حال خویش رها می ساخت . دوران سختی بود . بارها از خودت می پرسیدی مگر کودکان این سرزمین کدامین گناه را مرتکب گردیده اند که چنین سبوعانه مورد خشم اهریمن قرارگرفته اند و یا مگر این ملت مظلوم اما سرفراز چه کرده اند که مستوجب چنین ستمی هستند ؟روزگار عجیبی بود . به هر طرف که نگاه می کردی سیمای مرگ را می توانستی ببینی .اما خوب که دقت می کردی استیصال را در چهره مرگ به وضوح می دیدی . انگار مرگ هم از صبوری این ملت نجیب خود را باخته بود . عجب ایام غریبی بود آن زمان هایی که از پی هم می گذشت . از یک سو ، در جبهه های نبرد و در گرماگرم پیکار سپاهیان روشنی ایران اسلامی با جیوش تاریکی ، فرشته مرگ را می توانستی ببینی که چگونه از بازوان گشاده رزمندگان ما که برای رسیدن به وصال حضرت یار ، گذرگاه هم آغوشی با او را ، عاشقانه انتخاب کرده بودند می گریزدو سایه شوم خود را برای صید سپاهیان ابرهه در سرتاسر جبهه می گستراند و از سوی دیگر می توانستی دستان اجل را بر فراز شهرهایمان ببینی که چگونه از بلندای تازیانه بلند دشمن از آسمان بر سر پدران ، مادران ، برادران ، خواهران ، همسران ، دختران و پسران ما فرود می آید. باید کاری می کردیم تا از این تفال نیز چیزی به جز ناامیدی نصیب دشمن نگردد .

تلاشها انجام و مشتقتها کشیده  و طرحها داده شد وسرانجام خون آشام  شومی که با بلند پروازی سعی در  مکیدن خون مردم این سرزمین  داشت با دستان توانمند جوانان این مرز وبوم ساقط شد.بررسی  عملکرد پدافندهوایی در مقابله با میگهای25 عراقی داستان شهامت دلیرمردانی است که از سوی امام خوبان[1] ملقب به« عزیزان شجاع»[2] شده و در حساس ترین مقاطع تاریخ این مرز وبوم  با از خود گذشتگی مدافع جان ومال وارزشهای این مردم شدند.

/////////////////

پس از طراحی وساخت بمب افکن راهبردی B-70[3]توسط آمریکا ،متخصصان شوروی سابق متقابلا  اقدام به طراحی و ساخت هواپیمایی با سرعت وارتفاع پرواز بالا نمودند.این جنگنده شکاری  که  MiG-25 Foxbat  نام نهاده شدسریعترین و بلندپرواز ترین هواپیمای جهان در آن ایام محسوب می شد.

جنگنده ی شکاری رهگیرMiG-25 که توسط کمپانی «میکویان گورویچ» ساخته شددارای سرعت 3.2 ماخ (در ارتفاع 13 کیلومتری) و 0.85 ماخ در سطح دریا  وبرد 2575 کیلومتر، قابلیت پرواز تا ارتفاع37650متری، مجهز به 2 دستگاه موتور توربو جت R-31 ساخت تومانسکی با پس سوز و کشش فوق العاده ی هرکدام 110 کیلونیوتن،بهره مند از رادار فاکس فایر (نام ناتو) و 3 رادار هشدار دهنده ی سایرنا،مقدار زمان اوج گیری  12480 متر در دقیقه،مسلح به دو جفت موشک حرارتی AA-7 ایکس/AA-8افید و هدایت شونده ی AA-6 اکرید می باشد. مناسب ترین شیوه بهره گیری از میگ 25،بهره گیری از آن در نبردها در ارتفاع بالا بود.البته توانایی شناسایی  ورهگیری نیز در مدلهای بعدی میگ 25 به آن افزوده شد. بنا به نظر برخی از کارشناسان ،وجود خصوصیات فوق در میگ 25  منجر به این شد که هواپیمای میگ 25 یک جنگ افزار راهبردی برای عراق محسوب شود.

البته وجود این خصوصیات به معنای بدون نقص بودن میگ 25 نبود .از جمله نقاط ضعف میگ 25 این بود که خلبان بیش از دو دقیقه نمی توانست با سرعت 3ماخ ودر ارتفاع بسیار بالا پرواز نماید.عدم رعایت احتیاط در این خصوص منجر به واماندگی (Stall)  موتورهاشده وخلبان در کنترل هواپیما دچار مشکلات جدی می شود[4]. حتی در صورت عدم بروز ایرادات جدی در چنین شرایطی  ،موتورها نیاز به تعمیر اساسی پس از پرواز خواهند داشت. یکی دیگر از نقاط ضعف هواپیمای میگ 25 ضعف در نبردهای هوایی ارتفاع پائین بود.این مسئله در زمان درگیریهای انجام شده در ارتفاع پائین در برابر هواپیماهای اف-14 ،اف-4 وحتی اف-5 ایرانی به خوبی  به نمایش گذارده شد.برابر نظر برخی از محققین با توجه به اینکه میگ 25 تحمل فشار بیش از چهار ونیم برابر فشار g در شرایط خاص  وسنگین تعقیب وگریز (به عنوان مثال در زمان درگیری بصورت داگ فایت)را نداشت لذا آسیب پذیری بیشتری را نسبت به سایر هواپیماها متحمل می شد.این در حالی بود که هواپیماهای اف-4 تا فشار 7 برابر g و شکاری رهگیر «اف14 تامکت» تا فشار 9 برابر g را تحمل می‏کنند.از جمله نکات جالب توجه در خصوص میگ 25 این است که به دلیل فشار جو وارده بر خلبان ،ناچار به استفاده از لباس مخصوصمی باشند.

یکی از دلائل اصلی واگذاری هواپیماهای اف-14 به ایران از سوی آمریکا در زمان رژیم پهلوی ،پروازهای جاسوسی و شناسایی هواپیماهای میگ 25 شوروی سابق بر فراز آسمان ایران بود.بعدها با آشکار شدن نواقص میگ 25 و رفع آنها طراحی وساخت میگ 31 رقم خورد.

اقدامات پدافندهوایی جمهوری اسلامی ایران جهت مقابله با هواپیمای میگ25

با واگذاری هواپیماهای میگ25 از سوی شوروی سابق به عراقیها ،تامین امنیت هوایی آسمان کشورمان با مشکل بزرگی مواجه شد.عدم دسترسی موشکهای هاوک و حتی موشکهای شلیک شده از هواپیماهای اف-14 به سقف پروازی  بالای میگ 25 ،آسمان ایران اسلامی را برای کفتارهای عراقی امن کرده بود. شکار هواپیماهای مسافربری وخصوصا هواپیمای حامل وزیر وقت خارجه الجزایر از جمله جنایات مرتکب شده بعثی ها به وسیله میگ 25 محسوب می شود.همت وتوان نیروی هوایی در بخشهای آفندی وپدافندهوایی معطوف به اصابت قرار دادن میگهای 25 شده بود.این هواپیماها بیش از آنکه  دارای کارایی نظامی و تاثیر گذار در حملات راهبردی باشد دارای تبعات منفی از نظر عملیات روانی محسوب می شد.[5]

اگرچه  رادارهای پدافندهوایی قابلیت اکتشاف و شناسایی میگ های 25 را داشتند اما مسئله مهم در تکمیل ماموریت پدافندهوایی[6] در برابر میگ25 درگیری وانهدام آنها محسوب می شد.علی رغم پرتاب موفقیت آمیز موشکهای هاوک به سمت میگ 25 مشکل ارتفاع بالای این هواپیماهای مجهز عراقی مانع از تکمیل زنجیره وظایف پدافندهوایی بود.این مشکل ناشی از سستی ویا کم کاری پدافندهوایی در برابر میگ25 نبود بلکه مربوط به مقدورات و توانائیهای تجهیزاتی پدافند می شد.از جمله موارد اثبات کننده این ادعا می توان به اسناد حمله هوایی عراق در مورخه 15/1/1364 به شهر تهران اشاره نمودکه وظایف(کشف،شناسایی،درگیری) توسط پدافندهوایی انجام شد اما مشکل ارتفاع مانع از اصابت موشک هاوک به هواپیمای میگ25  و(انهدام)می شود .برابر اسناد موجود :

«در تاریخ 15/1/64 در ساعت 0220 یک فروند هواپیمای میگ 25 به شهر تهران حمله می نماید و یک تیر موشک هاوک نیز از سایت هاوک 2 به طرف دشمن شلیک می شود لیکن[به دلیل ارتفاع بالای میگ 25] به هدف اصابت نمی نماید.»[7]

مشکل عدم دسترسی تجهیزات پدافندهوایی به ارتفاع پروازی میگ 25 و عدم وجود سقف پروازی میگ25 در هواپیماهای جنگنده  ایرانی منجر به افزایش جسارت عراقیها در بمباران مناطق مختلف کشور و ایجاد دور جدیدی از جنگ شهرها شده بود. اگرچه بیشتر حملات هوایی میگ 5 برعلیه تهران ، اصفهان  و خارک  بود[8]اما این مطلب به آن معنا نیست که سایر نقاط کشور از گزند میگ25 در امان بودند. برابر اسناد ومدارک موجود حملات هوایی میگهای 25 عراقی در جریان جنگ شهرها بر علیه مردم بیگناه  تبریز ،زنجان ،بوشهر و... نیز به وقوع پیوسته است. به عنوان مثال :

«در تاریخ 22/11/65  در ساعت 1656 با هواپیمای میگ 25 اطراف پمپ بنزین گلشهر و مزار شهدای کرج بمباران می شود.»[9]

«در تاریخ 24/11/65در ساعت 1940 دو فروند هواپیمای میگ 25 به آسمان شهر تهران تجاوز و بمباران می نمایند که دانشگاه صنعتی شریف و پارک هجرت در خیابان زنجان مورد اصابت واقع و سه نفر شهید و 5 نفر مجروح می شوند. »[10]

«در تاریخ 25/11/65  در ساعت 0559 شهر بزرگ تهران و در ساعت 0602 شهر تبریز و در ساعت 0609 توسط سه فروند هواپیمای میگ 25 به طور جداگانه بمباران می شود لیکن هیچگونه خسارتی گزارش نمی گردد.»[11]

در طول جنگ شهرها اگر چه  اقدامات انجام شده (استقرار سایتهای هاوک در ارتفاعات ،استفاده از موشکهای دریا پایه استاندارد بر روی لانچر هاوک،استفاده از موشک هاوک در اف-14 ها و...)نتوانست انتظارات را برآورده نماید اما تجربیات مناسبی را رقم زد که زمینه ساز  نوآوریهای بعدی شد. نو آوریهایی همچون پروژه های سجیل ،صاعقه و...

بررسی برخی از ابتکارات انجام شده توسط کارکنان پدافندهوایی جهت کسب موفقیت در برابر پرواز میگهای 25 عراقی ومسائل پیش روی هرکدام از طرحهای فوق  جالب توجه است.اجرای طرحهای ذیل با نظارت دقیق شهید ستاری انجام می شد.

برخی از طرحها وابتکارات انجام شده توسط پدافندهوایی جهت ساقط نمودن میگ25

در سالهای دفاع مقدس

1-افزایش ارتفاع سایتهای هاوک جهت درگیری با میگ 25:

جهت رفع مشکل عدم دسترسی سامانه های پدافندهوایی ج ا ا به ارتفاع پروازی هواپیماهای میگ25 ،افزایش ارتفاع استقرار سایتهای هاوک از جمله اولین تدابیر اتخاذ شده در این خصوص بود.استقرار سایت هاوک در محدوده سایت رادار کرج که منجر به افزایش ارتفاع 2000متری(حدود 6000پا) می شد در همین راستا انجام شد.این سایت در چند روز اول استقرار به دلیل بروز دو مشکل اصلی قادر به انجام وظایف محوله نبود.اولین مشکل ،بروز تداخل امواج سامانه های  راداری  مربوط به رادار پیش اخطار کرج  و سامانه های راداری هاوک بود.مشکل بعدی نوع روانه و عدم  هماهنگی مابین اجزای راداری سایت هاوک بود[12].این مسئله با ابتکار عمل دوتن از مامورین اعزامی از سایت هاوک کهریزک[13] بر طرف شد.یکی دیگر از سایتهای هاوک که تدبیر افزایش ارتفاع در آن در نظر گرفته شده بود ،سایت هاوک هفت تیر(در جاده ساوه)بود.به تدریج مشخص شد که باید ابتکار بهتری را جایگزین این ایده نمود.

2-پروژه شباهنگ (استفاده از موشکهای سامانه پدافندهوایی دریا پایه استاندارد)

در گام بعدی اقدام در خصوص بهره گیری از موشکهای پدافندهوایی دریاپایه استاندارد  به جای موشک هاوک بر روی لانچر هاوک مورد آزمون قرار گرفت.سایت هاوک شماره 2(مستقر در احمدآباد مستوفی) وسایت هاوک مستقر در جزیره خارک از جمله سایتهایی بودند که پروژه شباهنگ در آن به مورد اجرا در آمد.البته اولین آزمونها در خصوص پروژه شباهنگ در سایت 3 کهریزک انجام شد[14].پس از پرتاب موفقیت آمیز موشکهای استاندارد از روی لانچر هاوک ،امیدها جهت دسترسی به ارتفاع بالاتر پروازی و میگهای25 افزایش یافت. از جمله اینکه در مقطعی از تاریخ دفاع مقدس ، وظیفه دفاع در برابر میگ 25 به شباهنگ سپرده شد.برابر اسناد موجود:

«در تاریخ 11/3/64 فرمانده گروه [پدافندهوایی ]تهران در رابطه با طرح شباهنگ اعلام می دارد که تجهیزات مربوطه به سایت کرج حمل و در حالت عملیاتی  آماده گردیده است.

فرماندهی پدافند هوایی[کشور] به فرمانده گروه[پدافندهوایی] تهران ابلاغ می نماید که در صورت تجاوز هوایی به تهران فقط سیستم های پروژه شباهنگ درگیر و در صورت غیر عملیاتی شدن شباهنگ، سایت 2 هاوک درگیر و در صورت داشتن دو هدف در یک زمان سیستم های شباهنگ و سایت 2 با هم اقدام تاکتیکی به عمل آورند»[15].     

علی رغم پرتاب موفقیت آمیز موشک شباهنگ از لانچر، یکی از مشکلات عمده در آن مقطع  هدایت  دقیق موشک استاندارد به سمت هدف بود.این مسئله کارایی ابتکار فوق را تحت الشعاع قرار می داد.این پروژه بعد ها نیز مسیر تحقیقاتی خود را طی نمود و نتایج جالبی از آن به دست آمد که منجر به تقویت توان دفاعی کشور شد.

3-پروژه سجیل (بهره گیری از موشک هاوک در هواپیمای اف-14 ):

یکی دیگر از پروژه های مهم که در همان مقطع از جنگ تحمیلی مراحل اولیه خود را سپری می کرد ،پروژه سجیل بود.در این پروژه هواپیماهای اف-14 قادر به حمل و پرتاب موشک زمین بهوای هاوک به عنوانیک موشک هوا به هوا می شد. این در حالی است که موشک هاوک یک موشک زمین بهوا می باشد.یکی از اهداف این طرح تقویت توان تهاجمی لایه اول پدافندهوایی (هواپیماهای شکاری –رهگیر خصوصا اف-14) در برابر هواپیماهای عراقی خصوصا میگ25 بود. اگرچه در ابتدا انجام این طرح همچون سایر طرحها با مشکلاتی مواجه شد اما سالها بعداین پروژه کارآمدی خود را ثابت کرد.شهید سرلشکر منصور ستاری از بنیانگذاران وطراحان اصلی پروژه سجیل بود.

4-استفاده مناسب و افزایش بهره وری سامانه پدافندهوایی  HQ2[16]

علاوه بر موارد فوق خریداری  سامانه  پدافندهوایی HQ2 ( با توان پوشش بالاتر از ارتفاع متوسط) از چین جهت تامین پوشش هوایی در ارتفاع بالاتر مد نظر قرار گرفت. اولین گروه اعزامی از کارکنان پدافند هوایی جهت طی دوره سامانه پدافندهوایی HQ2 مشتمل بر زبده ترین کارکنان غیور پدافندهوایی ارتش وسپاه آموزشهای لازم را در چین فرا گرفتند.همانگونه که در مقاله «ثمره شیرین وحدت» منتشر شده در شماره 369(شهریور ماه 1390صفحات 36 الی 38)بیان شد ، با توجه به تصمیمات اتخاذ شده از سوی مسئولان طراز اول کشور ،سامانه پدافندهوایی HQ2 در اختیار سپاه پاسداران قرار گرفت و کارکنان ارتشی پدافندهوایی که دوره را طی نموده بودند مامور به سایت HQ2 سپاه شدند.حضور کارکنان پدافندهوایی ارتش به عنوان مامور در پدافندهوایی سپاه  آنچنان موثر بود که آثار آن علی رغم گذشت سالها همچنان باقی مانده است.با همکاری مشترک سایت راداری سوباشی (زیر مجموعه یکی از یگانهای تحت امرپدافندهوایی ارتش)و ارائه سمت ،برد وارتفاع هدف و واگذاری مشخصات هواپیمای میگ25 عراقی به سایت موشکی  HQ2 ،شلیک موفقیت آمیز با سرانگشتان با کفایت فرزندان ارتش اسلام انجام شد.پس از سرنگونی هواپیمای میگ 25 عراقی کارشناسان نظامی دنیا بر قدرت پدافندهوایی جمهوری اسلامی ایران تاکید نموده وماموریت میگ 25 در جنگ شهرها وبمباران مردم بیگناه ایران اسلامی برای همیشه متوقف شده و جنگ شهرها وارد فاز جدیدی شد.اینبار تمرکز عراقیها براستفاده از موشکهای دوربرد و زمین به زمین برای حمله به شهرهای بزرگ ایران بود.در این خصوص مراجعه همزمان به اسناد ومدارک وهمچنین تاریخ شفاهی و اظهارات پیشکسوتان پدافندهوایی راهگشا خواهد بود.برابر اسناد موجود:

«در تاریخ 26/11/65 در ساعت 1225 یک فروند میگ 25 با شماره B07Z در موقعیت BD3050 و باسرعت 1100 نات ارتفاع 50 هزار پا[هواپیمای فوق در آسمان اصفهان دارای ارتفاع حدود هفتاد هزار پا بود] در دید رادار بندر امام و سپس در دید رادار بوشهر قرار می گیرد. که ضمن اعلام وضعیت قرمز در اصفهان موقعیت هواپیما لحظه به لحظه[توسط سایت راداری سوباشی همدان] به سایت موشکی[HQ2 ] گزارش و پس از محو مسیر از رادار نیز موقعیت به صورت تخمینی گزارش و در ساعت 1230 سیستم موشکی قادر به رهگیری و با شلیک سه تیر موشک هواپیما را سرنگون می نماید که خلبان هواپیما[ستوانیکم عبد الرحمان البیانی] با چتر بیرون پریده و در شمال شرقی مسجد سلیمان [حوالی اصفهان]زنده دستگیر می گردد. »[17]

در همین خصوص سرهنگ بازنشسته حسین صفری ابهری  می گوید:

«حدود روز بیستم عملیات والفجر8 بود که به ما ابلاغ گردید برای اعزام به کشور چین وطی دوره آموزشی سامانه پدافندهوایی HQ2از منطقه خارج شویم و به همین منظور با یک بنز اورلیکن که قرار بود به اهواز مراجعت کند به سمت اهواز حرکت کردیم که به علت تخریب کلیه پل‌های مواصلاتی راه 2ساعته 6ساعته طی کردیم تا به قرارگاه رعد رسیدیم از نکات جالب ماموریت فوق اینکه در بین راه نیز مورد حمله شیمیایی قرارگرفتیم. اعزام به دوره و گذر ایام تا پایان دوره همراه با  خاطرات خاص خودش بود.در آن دوره دوگروه ،یکی از پدافندهوایی ارتش ودیگری از پدافندهوایی سپاه حضور داشتند.پس از پایان دوره، با توجه به اینکه سامانه موشکیHQ2J را که قرار بود در اختیار پدافند هوایی ارتش  قرار بگیرد بنا به دلایلی در اختیار ارتش قرار ندادند و من و بقیه همکاران با توجه به اینکه تنها متخصصین این سامانه‌ها بودیم بنا به ضرورت  به سپاه مأمور شدیم که تجربه بسیار خوبی بوداز همکاری و اتحاد این دو نهاد در شروع کار در گرمدره (سایت هاوک قدیم) که در اختیار سپاه بود مستقر شدیم و بعد از مدتی به دو گروه آموزشی و عملیاتی انشعاب پیدا کردیم و من در گروه عملیات مسئولیت افسر کنترل آتش را عهده دار بودم اولین مأموریت ما در سایت رعد بود که تجهیزات را مستقر و عملیاتی نمودیم و بعد از مدتی حدوداً اواخر پاییز بود که برای عملیات کربلای 5 یک سایت را به منظور  آماده کردن جهت منطقه در رامهرمز گسترش دادیم و تازه داشت سایت آماده می‌شد که محل ما کشف و مورد تهاجم موشکی عراق قرار گرفت که الزاماً محل را ترک و جهت استقرار بعدی به اصفهان در منطقه فلاورجان و در یک منطقه کشاورزی که پیاز کاری شده بود سایت (یابن الزهرا )پایه گذاری گردید و عملیات مهندسی فوق‌العاده سریع و منسجمی در آن منطقه صورت گرفت و روزی صدهاکمپرسی مایلر شن و ماسه ومصالح به سایت می‌آوردند و خیلی سریع سایت آماده و تجهیزات گسترش یافت و با توجه به اینکه کلیه کارکنان در هر تخصص دوره یکسان طی نموده بودن و در تیمی که جهت عملیات پیش بینی شده بود از کارکنان فنی کسی در نظر گرفته نشده بود و لازم بود کل امور تعمیراتی نیز توسط خود کارکنان عملیات انجام شود بعد از روشن کردن سایت و انجام سرویس‌ها و تست‌های مربوطه مشخص شد که بخشی از سیستم که در بخش اطاق عملیات (تراک3) اشکال دارد که کلیه فرایند سامانه را با اشکال مواجه کرده است که با تلاش بسیار زیاد معلوم گردید در یک شاسی به عمد خرابکاری گردیده است به طوریکه در جایی که باید لامپی با شماره خاص گذاشته شود یک لامپ با شماره دیگر کار گذاشته بودند و روی شاسی را به غلط و عمداً غلط نوشته بودند ولی در نقشه لامپ دیگری بود و اشکالتی مشابه که ظاهراً چینی‌ها در هر سیستم اعمال کرده بودند که ما مجبور شویم از آن‌ها جهت رفع عیب کمک بگیرم و به این وسیله برای خود جایی باز کنند ولی از آنجایی که خداوند در تمام مراحل یار ما بود این اشکالات رفع و با از جان گذشتگی و کارهایی که بیشتر به معجزه شبیه بود سایت عملیاتی گردید که از آن جمله سوخت گیری موشک به صورت دستی و توسط سطل و قیف که با هیچ معیاری هم خوانی ندارد.

برابر هماهنگی انجام شده با رادارسوباشی همدان ، قرار بود به محض برخواستن میگ 25 در عراق به ما اطلاع داده شود که همین‌طور هم شد و به محض اطلاع دستگاه‌ها را آماده کردیم و آنتن راداررا در سمت مورد نظر قرار دادیم و در فاصله 120 کیلومتری هدف ظاهر شد .ستوان حیدری[18] افسر کنترل شکاری سایت راداری سوباشی اطلاعات لازم را به سایت موشکی HQ2 ارائه می کرد.[19]و عملیات بر روی آن به خوبی انجام و همینطوریکه کار عملیاتی را انجام می‌دادیم هر کس به طریقی دست به دعا برداشته بود و از خدا کمک می‌خواست که جو بسیار پاک ومعنوی ایجاد شده بود که قابل وصف نمی‌باشد خلاصه اقدام به شلیک اولین و دومین تیر موشک کردیم و نهایت شلیک موشک سوم بود که هواپیما را سرنگون و از اوج آسمان به زیر کشیده شد ودر مختصاتی که ما اعلام کردیم(دروازه تهران) لاشه هواپیما بدست آمد و خلبان آن هم دستگیر شدو از آن روز به بعدآسمان آبی کشور عزیزمان از لوث وجود میگ 25 پاک گردید و دیگر تا پایان جنگ هیچ شهری مورد تهاجم این هواپیما قرار نگرفت. و از این تاریخ تا اتمام جنگ مسؤلیت تعمیر و نگهداری کابین عملیات سایت های گسترش یافته را عهده دار بودم که به فضل الهی کلیه سایت ها تا پایان جنگ بدون کمک خارجیان و بدون دریافت قطعه ای از خارج به صورت عملیاتی حفظ گردید»[20]

در این خصوص باز گویی خاطره سردار محمد حسن منصوریان معاون هماهنگ کننده قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء(ص) ارتش جمهوری اسلامی ایران که در آن ایام در سایت یابن الزهرا حضور داشت نیز قابل تامل است.وی در مصاحبه ای در این خصوص می گوید:«وقتی این اتفاق مهم رخداد و هواپیمای مذکور توسط پدافندهوایی منهدم گردید ،نیروهای عراقی اصلا فکرش را نمی کردند که ما بتوانیم این هواپیما را شکار کنیم حتی با کشور شوروی سابق که میگ 25  را در اختیار عراق قرار داده بود دچار مشکل  شدندکه چرا این هواپیما در ارتفاع بالای 70 هزارپا مورد اصابت موشک قرار گرفته است.»[21]

پس از این موفقیت اهمیت سایت راداری سوباشی در تامین امنیت کشور  بیش از پیش مشخص می شود. تا آنجا که مسئولان عراقی به صراحت برای نابودی سایت را داری سوباشی خط ونشان می کشیدند.برابر اسناد موجود:

«در تاریخ 1/12/65  فرماندهی پدافند هوایی[کشور] موضوع اعلامیه دشمن را به شرح زیر به فرماندهی نهاجا [22]یادآوری می نماید که با اطلاعیه دشمن ... و مورد حمله قرار دادن منابع اقتصادی و نظامی کشور و سرنگونی میگ 25 در منطقه اصفهان و با کمک رادار سوباشی امکان حملات پیش بینی شده و همه جانبه از سوی دشمن به رادار[سوباشی] و پایگاه[هوایی] همدان را حتمی می سازد و ضروری است اقدامات پدافندی مناسب پیش بینی شود.»[23]

نحوه تعامل پدافندهوایی ونیروی هوایی در رهگیری هواپیماهای میگ 25

همانگونه که پیش از این عنوان شد اولین سلاح مورد استفاده توسط  پدافندهوایی در برابر تجاوزات هوایی که به عنوان لایه اول دفاع هوایی نیز  شناخته می شود ،دفاع هوایی هواپایه می باشد.این نوع دفاع مبتنی بر استفاده از  هواپیماهای  جنگنده شکاری-رهگیر  در برابر هجوم هواپیماهای دشمن می باشد.در صورت عدم موفقیت  هواپیماهای موصوف هدف به سامانه های پدافندهوایی در لایه های مختلف دفاع هوایی واگذار می شود.[24] در مورد درگیری میگ 25 با هواپیماهای ایرانی موارد مختلفی به ثبت رسیده است.از جمله این موارد مربوط به درگیری  تاریخ سیزدهم تیرماه 1365 هواپیمای اف-5 ای (f-5e) با میگ25 عراقی می باشد.در این درگیری که خلبان  هواپیمای ایرانی موفق به اصابت قرار دادن میگ25 توسط مسلسل شد .  یکی از خلبانان حاضر در درگیری در خصوص نقش  افسران کنترل شکاری سایت راداری در رهگیری موفق وانهدام هواپیمای میگ25 می گوید:

«... این نشان دهنده این مسئله است که برادر سروان هدی[افسر کنترل شکاری سایت رادار در زمان رهگیری میگ 25] کاملا به کارشان وارد و بر اعصاب شان مسلط هستند. کار پرسنل کنترل شکاری و رادار در سطح بسیار عالی بود و به هیچ وجه هیجان زده نشده بودند و دقیقا از موقعیت های ما و هواپیمای دشمن مطلع بودند و حتی دقیقا می دانستند که راه برگشت هواپیمای دشمن در کجاست و ما را در این منطقه با ارتفاع پایین تر نگه داشتند و نگذاشتند که ما با هواپیمای دشمن رو در رو قرار بگیریم؛ چون اگر چنین می شد هواپیمای دشمن با موشک های دوربردی که داشت ما را هدف قرار می داد. در مجموع کار بزرگی که این برادر انجام دادند باعث شد که نه تنها هواپیمای دشمن نتوانست ما را رهگیری کند، بلکه رادارهای آنها نیز نتوانستند ما را تشخیص دهند و ما توانستیم در این ماموریت محوله موفق باشیم».[25]

 این خاطره بیانگر گوشه ای کوچک از وحدت وهمدلی نیروهای آفندهوایی وپدافندهوایی در برابر دشمن بعثی و تلاش آنها جهت مصون سازی آسمان کشور از وجود ناپاک دشمنان است.

 

 

[1]امام خمینی (ره)

[2]صحیفه نور –جلد20-ص35-ذیل نامه دکتر حسن روحانی در خصوص تشویق کارکنان پدافندهوایی پس از عملیات والفجر8

[3]بمب‏افکن فوق  مافوق‏صوت بوده و جهت بمباران هسته‏ای احتمالی  شوروی سابق  ساخته شده بود، از جمله توانائیهای این بمب افکن این است که توانایی پرواز با سرعت 3 ماخ (به صورت مداوم) و در ارتفاع 70000 فوتی (حدود 21  تا 22 کیلومتری سطح زمین) دارا می باشد.ساخت این بمب افکن بعدها از دستور کار خارج شد.

[4]مصاحبه با سرهنگ بازنشسته سید جلال مطهری

[5]فایل صوتی مصاحبه با سرهنگ بازنشسته حسین صفری ابهری

[6]یکی از ماموریتهای اصلی پدافندهوایی در زمان جنگ تحمیلی  مشتمل بر کشف ،شناسایی ،درگیری و انهدام هواپیماهای دشمن بود.

[8]فایل صوتی مصاحبه با سرهنگ بازنشسته فرامرز روح افزا  از جمله مدیران اسبق معاونت عملیات پدافندهوایی

[9]جلد ششم  مجموعه اسناد عملکرد پدافندهوایی در هشت سال جنگ تحمیلی تحت عنوان کتاب« پدافندهوایی در گذرگاه هشت سال دفاع مقدس،جلد6- تهیه وتنظیم سرهنگ محمد اسکندرلو»-موجود در قرارگاه پدافندهوایی خاتم الانبیاء(ص)آجا-صفحه 228

[12]فایل صوتی مصاحبه با سرهنگ بازنشسته حسین صفری ابهری  معاونت اسبق طرح وبرنامه پدافندهوایی

[13]ستوان رشتیان و ستوان صفری ابهری                                                                                              

[14]فایل صوتی مصاحبه با سرهنگ بازنشسته سید احمد محسنی

[15]جلد پنجم  مجموعه اسناد عملکرد پدافندهوایی در هشت سال جنگ تحمیلی تحت عنوان کتاب« پدافندهوایی در گذرگاه هشت سال دفاع مقدس،جلد5- تهیه وتنظیم سرهنگ محمد اسکندرلو»-موجود در قرارگاه پدافندهوایی خاتم الانبیاء(ص)آجا صفحه 52

[16]در این خصوص مقاله ای تحت عنوان «ثمره شیرین وحدت »در مجله صف شهریور1390شماره 369 صفحه 36 الی 38 منتشر شد که در این قسمت از بخشهایی از آن بهره گرفته شده است.

[18]سالها بعد با درجه سرهنگی ستاد و مسئولیت فرماندهی یکی از گروههای پدافندهوایی به افتخار بازنشستگی نائل شد

[19]فایل صوتی مصاحبه با سرهنگ بازنشسیته حسین صفری ابهری

[20]صف-شهریور 1390-شماره369 –صفحات 36 الی38  همچنین فایل صوتی مصاحبه با سرهنگ  بازنشسته حسین صفری ابهری

[21]مصاحبه سردار محمد حسن منصوریان با مجله صف-شهریور 1390-شماره 369 –ص26

[22]نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران

[23]جلد ششم  مجموعه اسناد عملکرد پدافندهوایی در هشت سال جنگ تحمیلی تحت عنوان کتاب« پدافندهوایی در گذرگاه هشت سال دفاع مقدس،جلد6- تهیه وتنظیم سرهنگ محمد اسکندرلو»-موجود در قرارگاه پدافندهوایی خاتم الانبیاء(ص)آجا-صفحه 232

[24]فایل صوتی مصاحبه با سرهنگ بازنسیته سید جلال مطهری

 

محمودحجامی-رضاجهانفر

 
 
امتیاز دهی