مصاحبه ها

1394/3/10 يكشنبه

مشاور فرمانده قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء(ص):انهدام 600 هواپیمای بعثی در جنگ 8 ساله/تلفیق مبانی رزم کلاسیک و غیرکلاسیک در استراتژی پدافندی/به دام انداختن جنگنده‌های عراقی با تور پدافندی تامکت‌ها

امیر سرتیپ قاسم فراوان مشاور فرمانده قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء(ص) و رئیس موزه پدافند هوایی، از نیروهای موثر پدافند هوایی در دوران دفاع مقدس است، که در این رسته، از افسری عملیات یکان‌های پدافندی تا فرماندهی سایت‌های مختلف راداری را در دوران جنگ عهده‌دار بوده است.

 

مشاور فرمانده قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء(ص) ضمن تشریح نقش پدافند هوایی در عملیات‌های پیروزمندانه دوران دفاع مقدس گفت: انهدام بیش از 600 هواپیمای بعثی در جنگ 8 ساله بیانگر عملکرد مناسب پدافند هوایی در آن دوران است.     

به گزارش خبرنگار دفاعی امنیتی دفاع پرس، بی تردید پوشش هوایی مناسب و دستیابی به فضای امن در استراتژی هوایی هر کشور، مستلزم اتخاذ تدابیری خاص در نحوه استفاده و به‌کارگیری سلاح و سامانه متناسب با شرایط جغرافیایی و اقلیمی است، که این فرآیند در دوران بحرانی و جنگ ابعاد وسیع‌تری پیدا می‌کند.

 ضرورت دفاع از مواضع حیاتی، پاسداری و حراست از حریم هوایی کشور همواره نقش پدافند هوایی را به‌عنوان نیروی موثر و کلیدی مطرح می‌سازد. کشف، شناسایی، رهگیری و انهدام از مولفه‌های اصلی پدافند هوایی هر کشوری در مقابله با تهدیدات محسوب می‌شوند، که هر کدام از این مراحل عملیاتی، مختصات ویژه خود را دارند، و عملکرد صحیح سامانه‌های پدافندی در هریک نتیجه مطلوبی را برای کل مجموعه در طول اجرای این فرآیند رقم خواهد زد.

 وضعیت امروز کشور یمن می‌تواند اهمیت این مسئله‌ را برای ما تا حدی روشن‌تر کند. همانطور که می‌دانیم، کشور مسلمان یمن این روزها آماج حملات گسترده نیروی هوایی عربستان قرار گرفته است؛ به‌طوری که گاهی در یک روز چندین مرتبه بنادر، زیرساخت‌ها، مواضع نظامی، اقتصادی و حتی غیر نظامی‌ این کشور توسط جنگنده‌های سعودی مورد تهاجم قرار می‌گیرد. یقینا اگر این کشور امروز به لحاظ پدافندی از سطحی از قدرت برخوردار بود، هیچ‌گاه اینگونه عرصه تاخت و تازجنگنده‌های سعودی قرار نمی‌گرفت.

 امیر سرتیپ "قاسم فراوان" مشاور فرمانده قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء(ص) و رئیس موزه پدافند هوایی،  از نیروهای موثر پدافند هوایی در دوران دفاع مقدس است، که در این رسته، از افسری عملیات یکان‌های پدافندی تا فرماندهی سایت‌های مختلف راداری را در دوران جنگ عهده‌دار بوده است.

  وی با شروع جنگ تحمیلی به‌عنوان ارشد دانشجویان وارد منطقه خرمشهر شده، و ضمن آموزش دانشجویان در دفاع 34 روزه خرمشهر نقش موثری را در آموزش نیروهای بسیجی و مردمی ایفا می‌کند.

 سرهنگ علی قمری فرمانده پادگان دژ خرمشهر - که چندی پیش در خبرگزاری دفاع مقدس حضور یافته بود- بر نقش موثر امیر فراوان در سازمان‌دهی و آموزش نیروهای دانشجو تاکید داشت.

 امیر فراوان که دانش‌آموخته دانشگاه افسری امام علی(ع) است اولین حضور رسمی خود را در جبهه‌های جنگ در غائله کردستان تجربه کرده و سپس وارد بخش پدافندی نیروی هوایی شده است.

 وی معتقد است، پدافند هوایی نقش ویژه‌ای را در عملیات‌های پیروزمندانه و بزرگ دفاع مقدس ازجمله ثامن‌الائمه(ع)، طریق‌القدس، فتح‌المبین، و بیت‌المقدس ایفا کرده است.

 امیر فراوان ضمن تشریح ماموریت عملیاتی پدافند هوایی، آن را زمین‌پایه، هواپایه و دریاپایه عنوان کرده و می‌افزاید: عملکرد صحیح پدافند هوایی، بسترهای لازم را جهت پیشروی نیروهای سطحی آماده می‌کند.

 افسر عملیات یکان‌های پدافندی دوران دفاع مقدس با بیان اینکه رزم پدافندی به نوعی جنگ تفکرات و اندیشه‌ها محسوب می‌شود، افزود: عملیات پدافند هوایی عملیات لحظه‌هاست؛ یعنی تمامی مولفه‌هایی که در هوا و نبرد آسمان موثر است همچون باد، طوفان، ابر، سمت و جهت، جنگ الکترونیک، تاکتیک، سلاح، تجهیزات، ترفند دشمن، مهارت خلبان و...، همگی تا نقطه اصابت در نظر گرفته می‌شوند.

 وی می گوید: اگر بخواهیم به عملکرد پدافند هوایی در عملیات‌های مختلف نمره بدهیم باید ببینیم درصد تلفات نیروهای سطحی ما در آن عملیات چه میزان بوده است؛ اگر این درصد به نسبت حملات هوایی دشمن پایین باشد قطعا عملکرد پدافند هوایی مثبت و قابل قبول بوده است.

 مشاور فرمانده قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیا(ص) معتقد است، در هر عملیاتی که پدافند هوایی عملکرد موفقی داشته، آن عملیات با کمترین تلفات مواجه شده، و شاهد پیشروی و پیروزی نیروهای خودی بوده‌ایم، و در عملیاتی‌هایی که نقش پدافند هوایی در آن کم‌رنگ‌تر بوده، تلفات بیشتری داده و در کسب توفیقات، ضعیف‌تر بوده‌ایم.

 وی عملیات پدافند هوایی را 24 ساعته و بدون وقفه می‌داند و می‌گوید: اگرچه مساحت کشور ما یک میلیون و 648 هزار و 194 کیلومتر مربع است، اما محدوده عملیاتی پدافند بیش از دو میلیون و 400 هزار متر مربع است.

 آنچه که در ذیل می‌خوانید بخش دوم مصاحبه خبرنگاران دفاع پرس با «امیر فراوان» است که از منظرتان می‌گذرد.

 ** ماموریت اصلی پدافند هوایی

 - ماموریت عملیاتی و نوع عملکرد پدافند هوایی را در شرایط کلی تبیین کنید؟ 

 اگرچه پدافند هوایی در طول جنگ با عملکرد مناسب خود از نیروهای زمینی پشتیبانی می‌کند، اما نقش پدافند هوایی را نمی‌توان صرفا در پشتیبانی و حمایت از نیروهای رزمی خلاصه کرد؛ چراکه ماموریت اصلی این نیرو پوشش هوایی و دفاع از فضای کلی کشور است، که اگر این مهم محقق شود، بخش دوم یعنی پشتیبانی از نیروهای زمینی نیز به‌طور اتوماتیک محقق می‌شود.

 در نظر داشته باشید، همان‌گونه که نیروی زمینی از مرز زمینی، و نیروی دریایی از مرز دریایی دفاع می‌کنند، نیروی هوایی و پدافند هوایی نیز از مرزهای هوایی کشور دفاع می‌کنند؛ و مأموریت اصلی ما یک مأموریت رزمی - دفاعی است، که به واسطه آن حریم هوایی کشور از گزند تهدیدات هوایی دشمن مصون می‌ماند.

 در دوران دفاع مقدس پدافند هوایی در شرایطی فوق‌العاده بحرانی و با کمترین امکانات توانست با حفاظت از منافع حیاتی، به کشور خدمت بزرگی کند. پدافند هوایی در وحله نخست به دنبال اجرای عملیات  پدافندی در مناطق حیاتی و حساس بود، تا بدین ترتیب جهت پوشش هوایی مناسب با استفاده از رادارها و سامانه فرماندهی کنترل زمین‌پایه را درگیر کند.

 ** چگونگی عملکرد پدافند در اوایل جنگ تحمیلی

 - نحوه چینش سامانه‌های پدافندی را در دوران دفاع مقدس تبیین کنید؟

 توجه داشته باشید در اوایل جنگ تحمیلی، پدافند هوایی در حفظ منابع حیاتی کشور خلاصه می‌شد، و سامانه‌های پدافندی تنها در اطراف این مناطق مشغول فعالیت بودند؛ اما به مرور زمان، به اهمیت آن در گرفتن اختیار از نیروی هوایی دشمن پی بردیم و نوع آرایش عملیاتی سامانه‌های پدافندی به این شکل تحقق یافت که در نقاط نزدیک به دشمن غالبا از جنگ‌افزارهایی با قابلیت ارتفاع پست استفاده شد؛ مثلا تسلیحاتی چون ضدهوایی با کالیبر 14.5 میلی‌متری یا  23 میلی‌متری و دوش‌پرتاب‌‌ها را  در اختیار لشکر، تیپ و گردان‌ها قرار داده و به این ترتیب خطوط دفاعی‌ را به مرزها نزدیک کردیم، تا گروه‌های پدافندی تیپ‌ها و گردان‌ها به‌طور مستقل بتوانند در مقابله با جنگنده بمب‌افکن‌های دشمن به اجرای آتش بپردازند، و در شرایط خطر، پوشش هوایی مناسب را برای نیروهای سطحی آماده کنند.

 توپ 23 میلیمتری در دوران دفاع مقدس

 ** تغییر آرایش پدافندی از دفاع نقطه‌ای به دفاع چند لایه

 همچنین یک لایه پیش‌تر از نیروهای پدافندی درگیر با دشمن، سامانه‌های راداری و موشکی را مستقر، و در ذیل آن نقاط استراتژیکی که برایمان ابعاد اقتصادی و حیاتی داشت را همچون بنادر، پالایشگاه، فرودگاه‌ها، تاسیسات و زیرساخت‌ها به دیگر سامانه های پدافندی مجهز کردیم؛ با این مدل ترکیبی توانستیم آرایش پدافندی را از «دفاع نقطه‌ای» به «دفاع چند لایه» تبدیل کنیم، تا هنگامی که هواپیماهای بعثی برای بمباران، به خاک کشورمان حمله‌ور می‌شدند در وحله نخست با آتش پدافندی ارتفاع پست نیروهای درگیر در خطوط دفاعی مواجه، و بدین ترتیب مجبور به اوج گرفتن و افزایش ارتفاع شوند.

 ** به دام انداختن جنگنده‌های بعثی با تور پدافندی تامکت‌ها

 قطعا این جنگ و گریز که با افزایش ارتفاع جنگنده‌های بعثی همراه بود باعث می‌شد تا بمب‌افکن‌های دشمن نتوانند مهمات خود را در نقاط مورد نظر تخلیه کنند، و بدین ترتیب ما با تلفات کمتری مواجه بودیم؛ همچنین از طرفی پدافند هوایی از این فرصت استفاده کرد و با استفاده از تامکت‌ها (جنگنده شکاری‌های اف 14)، به رهگیری و مقابله  با پرنده‌های دشمن می‌پرداخت، و آنها را در سطوح مختلف مورد اصابت قرار می‌داد.

** نقش سایت‌های راداری آبدانان، بهبهان و بوشهر در شکست حصر آبادان

 - به‌طور اختصار نقش پدافند هوایی در عملیات ثامن‌الائمه(ع) را تبیین نمایید؟

 با بیشتر شدن فشار دشمن، عملیات مشترک ثامن‌الائمه(ع) با حضور یکان‌های ارتش و سپاه آغاز شد. پدافند هوایی جهت ایجاد فضای امن و مسدودسازی حملات هوایی دشمن کمی قبل از آغاز این عملیات جلوتر کشیده و تعدادی از رادارهای تاکتیکی خود را در بندر امام، اهواز و دزفول نصب کرد و سایت راداری آبدانان، بهبهان و بوشهر را نیز یک لایه عقب‌تر جهت هدایت هواپیماهای خودی قرار داد تا منطقه بطور کامل تحت پوشش قرار گیرد، با اتخاذ این تدابیر که منجر به به کارگیری سلاح و سامانه مدرن گردید، سبب شد تا دشمن برای در امان ماندن از مواضع پدافندی ایران کمتر از نیروی هوایی‌ خود استفاده کند و یا در صورت استفاده، راه به جایی نبرد. لذا عملیات ثامن الائمه با رسیدن به اهداف مورد نظر با موفقیت به کار خود پایان داد و بدین ترتیب حصر آبادان شکسته شد.

 **وحشت خلبانان بعثی از سایت راداری اهواز و تخلیه بمب بر نیروهای خودی

 به طور اختصار نقش پدافند هوایی را در عملیات طریق‌القدس تبیین نمایید؟

 یکی از مهم ترین عملیاتهای دوران دفاع مقدس عملیات مشترک طریق القدس بود که بنا به پیشنهاد شهید سپهبد صیاد شیرازی مقرر شد تا جبهه میانی دشمن شکافته شود و به طرف مواضع آن پیشروی صورت گیرد تا بین قسمت شمالی و جنوبی منطقه عملیاتی فاصله ایجاد شود. و اهواز را از زیر آتش دشمن خارج گردد.

 بدین ترتیب عملیات طریق القدس از سوسنگرد و حمیدیه آغاز و تا بستان و چزابه ادامه پیدا کرد، نیروهای پدافند در این عملیات با استفاده از سامانه های هواپایه نقش موثری را در نبرد هوایی ایفا کرده و همچنین با استقرار رادار جبهه میانه (رادار مشرعات اهواز) کنترل این منطقه را به دست گرفت به نحوی که انتشار امواج این سایت راداری رعب و وحشت فراوانی را بر دل  خلبان های دشمن ایجاد کرده بود.

 در این عملیات به قدری حملات و بمباران هوایی دشمن متعدد و فزاینده بود که اگر پدافند در دفع آن عاجز می گشت حتی غالب نیروهای سطحی و منابع اقتصادی کشور از بین می رفت.

 پدافند در این عملیات توانست نیروی هوایی دشمن را مرعوب، و نظم حملات هوایی آنها را برهم بزند، طوری که بسیاری از بمب افکن های بعثی مهمات خود را خارج از مواضع هدف تخلیه کرده و یا در برخی مواقع حتی نیروهای عراقی را مورد هدف قرار دادند.

 ** موفقیت نیروی هوایی در فتح المبین با استفاده از طرح‌های کلاسیک و غیرکلاسیک

 جایگاه طرح‌های عملیاتی کلاسیک، را در عملیات های بزرگ دوران دفاع مقدس تبیین کنید؟

 اگرچه در دو عملیات فتح المبین و بیت المقدس از طرح‌های غیرکلاسیک و ابداعی استفاده شد، اما باید عنوان کرد که شاکله و بنیان اصلی عملیاتهای  فتح المبین و بیت المقدس براساس جنگ‌های کلاسیک طراحی شده بود و محور تشکیل دهنده این عملیات، اصول نظامی مبتنی بر طرح های کلاسیک بوده است.

 موفقیت‌ نیروی هوایی در این عملیات‌ نیز ناشی از استفاده تلفیقی از طرح‌های کلاسیک و غیرکلاسیک در کنار یکدیگر بود.

 پدافندهوایی در عملیات فتح المبین با استفاده از ساختار موشکی، توپخانه جنگ افزارهای 35 میلی متری و دفاع در لایه ایمن، فضا را برای نیروهای خودی امن کرده و عرصه تاخت و تاز دشمن را تنگ نمود. و موجب شد تا در این عملیات تلفات نیروهای خودی به پایین ترین سطح ممکن  و تلفات دشمن افزایش داشته باشد.

 **بکارگیری جنگ افزارهای پدافندی خارج از لایه‌های درگیر در عملیات فتح‌المبین

 لطفا بحث  استفاده از روشهای غیرکلاسیک را در پدافند و نیروهای زمینی تبیین کنید؟

 برای مثال برادران سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با استفاده از رزم نامنظم که از یادگاری‌های شهید چمران است نقش موثری در پیروزی این عملیات ایفا کردند. ضمن این که ارتش هم در عملیاتهای مختلف از روشهای غیرکلاسیک نیز بهره مندمی شد.

 اما آنچه در این رابطه به پدافند ارتباط دارد بحث فاصله گرفتن سامانه‌های پدافندی از منطقه درگیری است، چراکه پدافند نباید در جایی مستقر شود که مورد تیر مستقیم دشمن قرار گیرد، از اینرو در این عملیات تصمیم گرفته شد که جنگ افزارهای پدافندی در خارج از لایه‌های درگیر بکار گرفته شوند تا ضمن درگیری از مصونیت لازم برخوردار شوند، که این حرکت به نوعی فاصله گرفتن از مبانی دفاع کلاسیک بود.

  بنابراین همانطوری که عنوان شد شاکله و بنیان اصلی حرکت ما در این عملیاتها، استفاده از روشهای مبتنی بر نبرد کلاسیک بود. اما در این بین حرکت های غیرکلاسیک هم به این شکلی که عنوان شد مورد استفاده قرار می گرفت.

 **انفعال نیروی هوایی عراق درعملیات بیت‌المقدس

 نحوه عملکرد پدافند هوایی را در عملیات بیت المقدس تبیین کنید؟

 عملیات فتح المبین و بیت المقدس کاملا آکادمیک طراحی شد و طرح‌های غیرکلاسیک هم در این عملیات به کار رفت ولی محور و شاکله تشکیل دهنده این عملیات، کلاسیک بود. موفقیت‌ نیروی هوایی در این عملیات‌ نیز ناشی از استفاده از طرح کلاسیک و غیرکلاسیک در کنار یکدیگر بود.

 عملیات بیت المقدس، با مدیریت مشترک سپاه و ارتش و در قالب 3 قرارگاه عملیاتی نصر، فتح و قدس انجام شد. طرح اولیه این عملیات در دافوس آجا توسط اساتید گرانقدری همچون معین وزیری طرح ریزی شد و مورد بازبینی‌های مختلفی قرار گرفت.

 در این عملیات دو هدف داشتیم: اول: آزادسازی خرمشهر و دوم: اهواز و آبادان از آتش دشمن رهایی یابند. همچنین دشت آزادگان نیز از لوس وجود دشمن پاک شود.

 **انهدام 60 فروند هواپیما و بالگر دشمن در عملیات بیت المقدس

 طراحی این عملیات به گونه‌ای بود که یک قرارگاه از قسمت شمالی از مناطق حمیدیه و هویزه، یک قرارگاه از قسمت میانی و یک قرارگاه هم از جنوب به سمت مرز حرکت کنند، این عملیات در چند مرحله صورت گرفت. برخی قرارگاه ها کمی تاخیر داشتند ولی خوشبختانه به مرز رسیده و از شلمچه وارد شدند. با حرکت قرارگاه به سمت مرز با مقاومت دشمن مواجه شدیم.

 100 هزار نیروی ارتش، 60 هزار نیروی سپاه و پدافند نیز با مجموعه هواپایه و زمین پایه در این عملیات شرکت داشت.

 در این عملیات نیروی هوایی نیز فعالیت‌های ارزشمندی انجام داد که از جمله می‌توانم به صدمه زدن به عقبه دشمن، زدن پل و به تله انداختن دشمن اشاره کرد که بدین واسطه دشمن نتوانست نیروهایش را از خرمشهر خارج کند. حدود 60 فروند هواپیما و بالگرد دشمن را در این منهدم کردیم.

 هوانوردی وابسته به سامانه فرمانده کنترل پدافندهوایی است که شامل هوانوردی نظامی و غیرنظامی است و همه این تجهیزات وابسته به شبکه یکپارچه رادار پدافندهوایی هستند، همچنین پدافندهوایی مجموعه هواپیماهای شکاری رهگیر و سامانه های موشکی را شامل می شود.

 در منطقه عملیاتی بیت المقدس دو سایت راداری را به کار گرفتیم و با موشک‌های «هاگ» ارتفاع متوسط و در لایه‌های پایین‌تر با جنگ‌افزارهایی که در اختیار تیپ و لشکر بود، دشمن را تحت فشار قرار دادیم.

 در عملیات بیت‌المقدس دشمن حملات هوایی سنگینی بر مواضع ما داشت، اما به دلیل موثر بودن نقش پدافندهوایی در دفع این تهاجمات، آرایش دشمن برهم خورده و نیروی هوایی آن مجبور شد مهماتش را در خارج از محدوده عملیات تخلیه و متواری شود.

 با مشاهده آمار شهدای رزمنده در این عملیات به سهولت درمی‌یابیم که کم‌ترین تلفات توسط بمباران هوایی است. طبق شواهد می‌بینید که رزمندگان به راحتی در میدان نبرد راهپیمایی و یا اسرا را جابجا می‌کنند این نشانه توانمندی نیروی هوایی و پدافند هوایی است.

 **تضمین موفقیت عملیات‌هایی  که از آتش پدافندی برخوردار بودند

 به جز عملیات‌های که عنوان شد، پدافند هوایی در عملیات های کربلای 5 ، والفجر 8 و ... نیز نقش موثر  و تعیین کننده ای داشت و با طراحی دقیق و بهره گیری از آتش پدافند عملیات را با موفقیت به پایان رساندیم. هر عملیاتی که از آتش پدافند بیشتر رخوردار بود به نسبت موفقیتش تضمین شده بود و در هر عملیاتی که پدافند هوایی نقش کم‌رنگی ایفا کرد با مشکلات زیادی مواجه شد.

 گاهی عملیات در منطقه‌ای محدود مانند عملیات خیبر و یا در خاک دشمن صورت می‌گرفت و مجبور بودیم جنگنده‌ها را به زیر آتش مستقیم دشمن ببریم. در این نوع عملیات‌ها پدافندهوایی دفاع منطقه ای داشته است.

 در تمام عملیات‌ها پدافند هوایی به صورت‌های مختلف همچون دفاعی، منطقه‌ای و یا عمل مستقیم حضور داشته است. پدافند هوایی تمام مناطق را رصد می‌کند و از هر جایی که احتمال ورود دشمن باشد، در پی مقابله با آن اقدامات لازم را اجرایی می کند.

 تمام عملیات‌های دفاع مقدس برای ما حائز اهمیت بود هیچ یک از عملیات‌ها برای پدافند هم فرق نداشت و سعی می‌کردیم به بهترین نحو عمل کنیم. برایمان فرق نداشت که دشمن از شرق یا غرب درصدد ضربه زدن به ماست و ما تمام تهدیدات را خنثی می‌کردیم. 

پدافند  هواپایه هم جزء جدول کاری پدافند هوایی محسوب می شود، لذا در این رابطه برای دفاع از آسمان کشور از جنگنده هایی چون Ff5F14، استفاده می شد چراکه همه اینها دارای سلاح های هوا به هوا هستند. یعنی خود هواپیمای F5یک هواپیمای است که از نظر رزمی پایین تراز هواپیمای F14 است و خود این ها هواپیمای آی آر دارند و هواپیمای که ما با رهگیری و با خیلی نزدیک کردن F5،هواپیماهای دشمن را زدند.

 

 
 
امتیاز دهی