مصاحبه ها

1396/6/5 يكشنبه

موزه‌ای به وسعت کل ایران

مصاحبه با امیر سرتیپ دوم بازنشسته قاسم فراوان، مسئول موزه و کارگروه تدوین تاریخ دفاع مقدس قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء(ص)

 

سید جلال موسوی
موزه ها به عنوان گنجینه حفظ میراث گذشتگان اهمیت ویژه ای دارند.  بشر در طول زمان تنها امتیازش نسبت به گذشته همین ذخیره تجربیاتش بوده است و اساسا آنچه به عنوان علم می شناسیم چیزی نیست مگر تجربیاتی که ثبت شده و منجر به آگاهی هر نسل نسبت به یافته های گذشتگانش شده است. از این رو موزه ها می توانند خود مکان هایی برای حفظ گذشته یا همان علم باشند. موزه قرارگاه پدافند هوایی یکی از این گنجینه هاست که اقدام به حفظ میراث دوران دفاع مقدس این نیروی خدوم کرده است. به مناسبت دهم شهریور،  سالروز قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء (ص)، با امیر قاسم فراوان، مسئول موزه و کارگروه تدوین تاریخ دفاع مقدس قرارگاه پدافند، مصاحبه ای در این خصوص انجام داده ایم که آنچه در ادامه     می‌خوانید ماحصل این گفتگوست.
شما از فرماندهان ارشد و پیشکسوت پدافند بوده‌اید اما شاید همه خوانندگان با سابقه و سرگذشت شما آشنا نباشند، بنابراین لطفا در ابتدا خودتان را برای خوانندگان ما معرفی کنید.
من سرتیپ دوم ستاد قاسم فراوان از شهرستان گرمسار هستم که در سال 1352 به جمع پدافند هوایی پیوستم و بعد از مدتی برای تکمیل آموزش به دانشگاه امام علی (ع) رفتم. سال 59 در عملیات های جنگی شرکت کردم و در دفاع از خرمشهر و آبادان نیز حضور داشتم. آن زمان به عنوان یک تنفگدار نیروی زمینی در جنگ حضور داشتم. در مناطق جنگی کردستان حضور داشتم، در عملیات جنوب و دفاع از خرمشهر و اهواز نیز حضور داشتم. بعد از آن به پدافند هوایی منتقل شدم و به عنوان فرمانده سایت مشغول خدمت گردیدم. بعد از آن به عنوان معاونت عملیات یگان، افسر آموزش و تمرینات، رئیس بازرسی قضایی، معاون عملیاتی یگان، جانشین گروهان پدافند هوایی، فرمانده گروه پدافند هوایی در غرب کشور و مدیر پدافند نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران و بعد از آن معاون قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء (ص) و به مدت چهار پنج ماه در فاصله زمانی فرماندهی امیر میقامی و امیر قوامی، سرپرست قرارگاه پدافند بودم. همچنین در سمت مشاور تسلیحات پدافندی در وزارت دفاع و  مشاور ستاد کل در مورد آینده پژوهی و تایید سیستم های سلاح انجام وظیفه کرده ام. مشاور کارگروه سلاح و تجهیزات ستاد کل، مسئول تشکیل موزه پدافند هوایی و استاد دانشگاه های نظامی بوده و هستم و از سال 1390مشاور فرمانده محترم قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء (ص) هستم.
تشکیل موزه پدافند هوایی چگونه انجام شده است؟
تشکیل موزه مربوط به دستور مقام معظم رهبری است و ما از طرف ایشان دستور داریم تا این کار را انجام دهیم. فلسفه تشکیل موزه هشت سال دفاع مقدس این بود که ایشان فرمودند نگذارید این سال های جنگ در تاریخ گم شود. به ویژه به تاریخ شفاهی تاکید داشتند تا پیشکسوت ها خاطراتشان ثبت و ضبط شود تا به عنوان هدیه ای تاریخی در اختیار نسل آینده قرار بگیرد. موزه های دفاع مقدس شامل 57 پروژه در سطح نیروهای مسلح است که تنها یکی از آنها پدافند است. متولی پروژه پدافند بنده هستم. حضرت آقا در سال 87 امر به شروع این پروژه کردند که از همان سال پروژه کلید خورد و مطالعاتش انجام شد و به سپاه ابلاغ کردند. در همان سال سپاه 18 پروژه خود را آغاز کرد و سال بعد بود که به ارتش نیز ابلاغ شد. 12 پروژه نیز در ارتش آغاز شد. 27 پروژه دیگر در مورد  دولت، بسیج، روحانیت، سازمان تبلیغات اسلامی و ... است. عقیدتی سیاسی نیروهای مسلح نیز حادم خود را دارند.
 امیر پروژه پدافند چگونه آغاز شد؟
در سال 88 به مدت دو سال حوزه مطالعاتی پروژه در دافوس انجام شد. حاصل این مطالعات دو کتاب  بود که در میان 57 پروژه برگزیده شد. بعد از سال 90 در این مکان مستقر شدیم. اینجا دو مخروبه بود، دو سالن را خاک برداری و بازسازی کردیم. از سراسر ایران اسناد و مدارک را جمع آوری کردیم. چیزی در حدود 220 هزار کیلومتر برای جمع آوری این اسناد راه رفتیم. از شمال غربی ترین تا جنوب شرقی ترین نقطه ایران را ده ها بار طی کرده ایم. خوشبختانه این تلاش موفقیت آمیز بوده و ما توانسته ایم 90 درصد اطلاعات را جمع آوری کنیم. هم اکنون در یک روند غربالگری این اطلاعات را جداسازی می‌کنیم و      برنامه های ما تحت شرایطی است که قابل دسترس باشد. چیزی در حدود 500 تا 600 هزار برگ سند مکتوب و دفاتر و کتاب ها به همراه عکس و اسناد رسانه ای بدست آورده‌ایم . ما برای تمام این اسناد و مدارک نرم افزار درست کرده‌ایم. همه آنها را به سیستم داده‌ایم تا هر سندی را که می خواهیم با زدن یک کلید بدست آوریم. اسناد هرکدام موضوع بندی و کدگذاری شده است.
نیروی دریایی تاریخچه دفاع مقدسش را در چند جلد چاپ کرده است؛ آیا در پدافند نیز چنین اتفاقی افتاده است؟
نیروی دریایی حدود 25 سال است که در حال فعالیت است. اما ما از سال 1390 مشغول به کار شده ایم. آنها حدود 27 جلد کتاب تهیه کرده‌اند اما ما حدود 48 جلد کتاب با 4 سال فعالیت داریم. این درحالی است که کتاب های ما مرجع است و همچون لغت نامه قابل استفاده هستند. ما هر چه که داریم بصورت سند و مدرک ارائه داده‌ایم. فقط مسئله این است که این کتاب ها قابل استفاده مردم نیست بلکه محققین، فرماندهان و دانشجویان نظامی، مخاطبان کتاب های ما هستند. اسنادی مثل فعالیتهای پدافند هوایی در عملیاتهای دوران دفاع مقدس در این کتب جمع آوری شده است. برای متخصصین امر این کتاب ها طلاست، اما در نظر عموم مردم شاید جذابیتی نداشته باشند. در بخش دیگری ما آمار، ارقام و نقشه های عملیاتی را  در این آثار داریم. مردم عادی به داستان علاقه مندند که ما این نوع آثار را هم انجام می دهیم. همین الان انیمیشن هایی تولید کرده ایم که عملیات ها را شرح می دهند. نیروی زمینی تاکنون حدود 40 جلد کتاب تولید کرده است. آنها پیش بینی می کنند که به 106 جلد برسد. نیروی دریایی 37 جلد کتاب دارد و نیروی هوایی 15 جلد، ما هم اکنون 48 جلد تولید کرده‌ایم و پیش بینی می کنیم این تعداد در آینده به 400 جلد برسد! دلیل این حجم هم تعداد عملیات هاست. آنها عملیات های محدود یک روزه یا دو روزه انجام داده اند اما ما 2887 روز در پدافند جنگیدیم و در همه این روزها 24 ساعته مشغول کار بودیم، برای همه این روزها و ساعت ها هم مدرک و اسناد داریم. تمام حوزه عملیاتی نیروی دریایی در حوزه خلیج فارس از لاوان تا بندر خرمشهر است، نیروی زمینی از فاو تا سه راهی مرز مشترک ایران و عراق و ترکیه به عمق 100 تا 50کیلومتراست، حوزه فعالیتهای نیروی هوایی منحصر به پایگاه هایش است و پروازهایی که داشته اند و دوباره به پایگاهایشان باز گشته اند، اما پدافند هوایی حوزه عملیاتی اش 2400000 کیلومتر مربع است. این یعنی فراتر از تمام مرزهای کشور، در واقع تمام کشور جزو حوزه پدافند هوایی است. هم اکنون فراتر از دو میلیون و چهارصد هزار کیلومترمربع حوزه ماموریتی ماست. در زمان جنگ در حدود 400 نقطه فعالیت عملیاتی داشتیم اما الان در3700 نقطه فعالیم. این امر نشانه این است که پدافند هوایی به شدت در حال گسترش است. برابر آن چیزی که ما در سال 1386 طراحی کرده بودیم این عدد باید به 6400 نقطه پدافندی می رسید، البته ممکن است فرماندهان و طراحان فعلی این عدد را بالاتر یا پایین‌تر آورده باشند.
در موزه چه مواردی را به نمایش می گذارید و نحوه بازدید ارباب رجوع از موزه پدافند چگونه است؟
ما در چند نمایشگاه از جمله نمایشگاه‌هایی که در هفته دفاع مقدس و در دانشگاههای نظامی برپا شده‌اند غرفه داشته ایم. یا خودمان رفتیم یا اقلام و تجهیزاتمان را در اختیار بخش های دیگر قرار داده‌ایم. ما محصولاتی را با هماهنگی عقیدتی سیاسی ارائه کرده ایم که از رسانه ها پخش شده است. موزه ما در حال حاضر از تاریخچه یگان‌ها، آثار مربوط به فرماندهی اطلاعات و شناسایی و فعالیتهای رادار در هشت سال دفاع مقدس را شامل می شود.
همه اینها مربوط به جنگ است؟
بله کار ما درحال حاضر تاریخ نگار ی پدافند هوایی با رویکرد هشت سال دفاع مقدس است.
این تاریخ نگاری شامل چه محصولاتی است؟
کتاب، فیلم،کلیپ، نقشه، کالک، دست نوشته ها، فایل های صوتی، فیلم هایی که هواپیما ها گرفته اند جزو کارهای ماست. در مورد تصاویر هوایی باید بگویم ما در آرشیومان منطقه حائل عملیاتی خودمان را داریم و عمق جبهه ها در خاک دشمن در اختیار نیروی هوایی است. به همین ترتیب در مورد دیگر کشورها نیز تا حد مشخصی را نیاز داریم. هواپیماهای عکس برداری و نقشه برداری متعددی هستند که در اختیار پدافند هوایی هستند و این عملیات ها را انجام می دهند.
 
ارباب رجوع  چگونه می تواند از اطلاعات موزه استفاده کند؟
از آنجایی که بانک اطلاعاتی ما اطلاعات مورد استفاده امروز ارتش و پدافند را نیز شامل می شود  باید بگویم کسانی می توانند به بانک ما دسترسی داشته باشند که این اجازه را از نهادهای ذیربط داشته باشند، بنابر این هر کسی نمی تواند به ما مراجعه کند. اما کتاب ها، منابع و کلیپ‌هایی در دست تولید داریم که         ان‌شاالله قابل استفاده عموم خواهد بود.
برای گسترش طرح های خود چه برنامه هایی دارید؟
اینجا کارگاه موزه است و برنامه اصلی ما در محل باغ موزه دفاع مقدس در جوار پارک طالقانی و ایستگاه مترو شهید حقانی است که قرار است زمین در اختیارمان قرار بدهند و پروژه اصلی را اجرا کنیم. پروژه کامل و افتتاح شود آنقدر فیلم و کلیپ و اسناد به نمایش خواهیم گذاشت تا صدای شهدای پدافند به مردم برسد.
آیا سایت اطلاع رسانی هم دارید؟
خیر، هنوز مجوزی برای این کار نگرفته‌ایم. زمینه فعالیت ما کاری تخصصی است و باید بخش الکترونیک و مجازی خودمان را نیز فعال کنیم.
چند نفر در این پروژه با شما همکاری می کنند؟
در حوزه مطالعاتی که در سال 88 آغاز کردیم 24 نفر از پیشکسوتان و صاحب نظران پدافند با ما همکاری می کردند. از سال 90 به بعد تعداد پیشکسوت ها را به 10 نفر کاهش دادیم و 16 نفر مهندسین وظیفه جوان با تخصص نرم افزار به جمع ما افزوده شدند و حدود 200 نفر نیز در یگان ها با ما همکاری می کنند. ضمنا این موزه، پدافند نیروهای مسلح را شامل می شود، یعنی پدافند نیروی زمینی، نیروی دریایی، سپاه و ... نیز با ما کار می کنند و فعالیت مستقل ندارند.   
امیر با تشکر از اینکه وقت گرامی خود را در اختیار ما گذاشتید. موفق و پیروز باشید.

 
 
امتیاز دهی