ویژه نامه عروج آسمانی امیران شهید نیروی هوایی ارتش در سانحه هوایی پانزدهم دیماه 1373
مروری کوتاه بر زندگی و عملکرد شهید سرلشکر منصور ستاری

به نام خدا

مروری کوتاه بر زندگی و عملکرد شهید سرلشکر منصور ستاری

 

برابر اظهار نظر کارشناسان زبده نظمی دنیا، نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در سال­های دفاع مقدس، به عنوان یک نیروی نظامی کارآمد و تاثیرگذار بر سرنوشت جنگ تحمیلی شناخته شد. حوزه عملکرد نیروی هوایی و تاثیرگذاری آن صرفاً در جنگ­های هوایی نبود. بلکه در نبردهای زمینی و دریایی نیز تاثیر خود را تا پایان جنگ حفظ کرد. متوقف کردن پیشروی نیروی زمینی عراق (خصوصاً در روزهای ابتدایی جنگ از طریق جنگ هواپیماهای جنگنده مقابل تانک)، نابودی بخش اعظم نیروی دریایی عراق در 7 آذرماه 1359 (با درخشش بی­نظیر خلبانان شجاع خود نظیر شهیدان خلعتبری و دوران)، حمله به عمق خاک عراق و نابود کردن اهداف راهبردی و راهکنشی مختلف و در نتیجه ایجاد برتری نظامی و سیاسی برای جمهوری اسلامی ایران از جمله اقدامات نیروی هوایی ایران اسلامی در سال­های جنگ تحمیلی بود. همین اقدامات بود که منجر به ملقب شدن این نیرو تحت عنوان «نیروی هوایی الهی» شد. سخن گفتن از حماسه سازی نیروی هوایی بدون ذکر نام فرماندهان آن نیرو خطای مطالعاتی و تحقیقی محسوب می­شود.

به نیکی می­دانیم که نقش فرماندهان ومسئولان هر سازمان نظامی در ارتقاء یا رکود آن سازمان غیر قابل انکار است.اما گاه افراد استثنایی، آن­چنان تاثیری بر عملکرد سازمان زیرمجموعه خود می­گذارند که تا سال­ها پس از حضورشان اثرات آن باقی می­ماند.

در خوانش اسناد و مدارک عملکرد نیروی هوایی در سال­های دفاع مقدس و پس از آن، تلقی بر این است که نقش شهید سرلشکر منصور ستاری در جایگاه فرماندهی نیروی هوایی نقشی موثر و ماندگار می­باشد. این اثرات هنوز هم قابل ادراک و ملموس به نظر می­رسد. گویی که این آثار ،آثاری جاریه می­باشد.

مقطع زمانی فرماندهی شهید ستاری بر نیروی هوایی از آغاز تا فرجام، مقطعی سرنوشت­ساز و حساس بود. واکاوی شرایط آن زمان، تدابیر شهید ستاری و ثمرات آن نشان­دهنده احیاء نیروی هوایی با تدابیر شهید ستاری می­باشد. این مقاله به بررسی برخی از تدابیر و جنبه­های تاثیرگذاری بر عملکرد نیروی هوایی در سال­های قبل، حین و حتی بعد از فرماندهی نیروی هوایی توسط شهید ستاری می­پردازد. در جامعه شناسی جنگ(بررسی فرایند تصمیم­گیری فرماندهان بزرگ جنگ) و در فرایند پژوهش اجتماعی، ذکر زندگینامه و شناخت پایگاه اجتماعی شخص مورد مطالعه اجتناب ناپذیر است. چرا که فرایند رشد و بالندگی همیشه تاثیرگذار بر شخصیت و ابعاد مختلف آن در افراد می­باشد. به همین دلیل این مقاله با ذکر مختصری از زندگینامه شهید ستاری آغاز شده است. 

 

مختصری از زندگینامه شهید سرلشگر منصور ستاری

شهید منصور ستاری در 30 مرداد 1327 در روستای ولی­آباد از توابع شهرستان ورامین متولد شد. پدرش، مرحوم حاج حسن، مردی فاضل، ادیب و شاعر بود که  دیوانی از او به نام «ماتمکده عشاق» به یادگار مانده است.پس از طی دوران تحصیل در مقطع ابتدایی در زادگاه خود، تحصیلات متوسطه را در روستای (پوینک) از توابع باقر آباد ورامین طی نمود. در سال 1345 موفق به اخذ دیپلم متوسطه شده و با موفقیت در آزمون دانشکده افسری نیروی زمینی ارتش، زندگی نظامی خود را آغاز می­کند. در سال 1348 موفق به فارغ‌التحصیلی با درجه ستوان دومی شده و در همان سال به نیروی هوایی ارتش منتقل می­شود. علاقه­مندی شهید ستاری به هوانوردی در این انتقال نقش مهمی را ایفا نمود. در نیروی هوایی پس از گذراندن دوره‌های مختص کنترل شکاری (کنترل جنگنده‌های شکاری یاFIGHTER CONTOROLER) جهت افزایش دانسته­های علمی و تجربی به آمریکا اعزام شد و در سال 1351 پس از طی دوره­های تخصصی به ایران بازگشت و به ایستگاه رادار بابلسر (گروه پدافند هوایی بابلسر فعلی) منتقل می­شود. در سال 1354 در کنکور سراسری پذیرفته شده وجهت ادامه تحصیل در رشته مهندسی برق وارد دانشکده فنی می­شود.

در بررسی سوابق شهید ستاری مبارزات بر علیه رژیم پهلوی نیز مشاهده شده است.

«بیش از پیروزی انقلاب، نیروهای ضد اطلاعات ارتش حکومت دست‌نشانده پهلوی، شماری از کارکنان پدافند هوایى، همچون سروان منصور ستاری را زیر نظر داشتند. حضور در دسته‌های مذهبی، سخنرانی‌های انقلابی و پخش اعلامیه‌های امام میان کارکنان نیروی هوایی، هراسی در دل نوکران حکومت خودکامه پهلوی ایجاد کرده بود.

از دی ماه ۱۳۵۷، شهید ستاری تصمیم گرفته بود که با نوشتن نامه‌ای به کمک "آیت‌الله محمد یزدى"، تکلیف گروهش که فعالیت انقلابی خود را پنهانی دنبال می‌کردند، از امام(ره) خواستار شوند. محتوای نامه او به امام خمینی(ره) این بود که «در این موقعیت حساس در نیروی هوایی بمانند و یا بیرون بروند؟»(نوایی لواسانی، ص۲۷) پاسخی که امام خمینی(ره) به نامه شهید ستاری دادند، در برگیرنده این نکته بود که «نمی‌خواهند ارتش را منحل کنند و نیاز است که کارکنان پدافند هوایی[ و نیروی هوایی] در بخش‌های خود بمانند و در راه پیروزی انقلاب به تلاش خود ادامه دهند»[1]

اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی و متعاقب آن تجاوز نیروهای بعثی به مرزهای جمهوری اسلامی ایران، تحصیل را ترک کرده و در مأموریت‌های مختلف نظامی به دفاع از کشور و اعتقادات مشغول می­شود. خدمت در ایستگاه­های رادار پدافندهوایی سوباشی همدان، دزفول، آبدانان، سربندر منجر به افزایش تجربیات وی در حوزه تخصصی می­شود. همچنین خدمت در دایره زمین به هوا مدیریت عملیات پدافند هوایی نیروی هوایی ارتش منجر به افزایش معلومات و تجربیات وی در خصوص جنگ افزارهای زمین به هوا شد. اهمیت کسب این تجربه در سال­های بعد خدمت وی به صورت عملی و بروز خلاقیت در خصوص سامانه­های زمین به هوا نمایان شد. در عملیات خیبر[2] و در عملیات­های پس از آن لیاقت خود را به همگان به اثبات رساند (خصوصاً در زمینه کنترل هواپیماهای جنگنده ره­گیر و هدایت و همکاری با سایت موشکی هاوک پیروزی مستقر در منطقه عملیاتی) و از آن پس مسیر پیشرفت شغلی وی هموارتر از گذشته طی می­شد. شهید ستاری از درجه ستوان­یکمی تا شهادت محل­های خدمتی زیر را تجربه نمود:

«افسر کنترل شکاری در عملیات ایستگاه رادار همدان با درجه ستوان­یکمی، افسر کنترل شکاری در عملیات ایستگاه رادار آبدانان، افسر یکنواختی و آموزش در معاونت عملیات فرماندهی پدافند هوایی با درجه سروانی، منتسب به ستاد نیروی هوایی جهت ادامه تحصیل در دانشگاه تهران با درجه سروانی، رئیس آموزش رادار معاونت عملیات فرماندهی پدافند هوایی با درجه سرگردی، معاونت عملیات فرماندهی پدافند هوایی با درجه سرهنگی موقت، معاونت طرح و برنامه نیروی هوایی ارتش با درجه سرهنگی دائم، فرماندهی نیروی هوایی با درجه سرهنگی و سپس ارتقاء به درجه سرتیپی».[3]

همکاری­های مشترک شهید ستاری و شهید عباس بابایی نتایج شگرفی در عملیات­های مختلف رقم زده بود. طرح­های ارائه شده توسط منصور ستاری به عباس بابایی آن چنان دقیق و مبتکرانه بود که دیگر ارائه طرح از سوی ستاری در خصوص پدافند هوایی  و حتی نیروی هوایی به امری غیر منتظرانه تعبیر نمی­شد. تعهد، تخصص، شهامت، خلاقیت و ولایت مداری شهید ستاری منجر به کسب اعتماد و حمایت شهید بابایی و بسیاری از فرماندهان و مسئولان از وی در مقاطع مختلف شده بود. ستاری و بابایی آن‌چنان با هم هماهنگ بودند که گویی یک روح در دو بدن هستند. این اعتماد منجر به کسب مسئولیت فرماندهی نیروی هوایی شد.

در بررسی تاریخ و رخدادهای دفاع مقدس متوجه می­شویم که شهید ستاری زمانی به فرماندهی نیروی هوایی انتخاب شد که آن نیرو تعداد زیادی از بهترین خلبانان خود را از دست داده بود. ضمن اینکه امکانات کافی جهت حفظ برتری هوایی بر دشمن را در اختیار نداشت زیرا در طول حدود شش سال جنگ، هواپیماهای زیادی را از دست داده بود. در مقابل سردمداران بلوک شرق و غرب با تجهیز عراق به پیشرفته‌ترین هواپیماهای جنگی سعی در حفظ و ارتقاء کیفیت و کمیت تجهیزات نیروی هوایی عراق داشتند. انتظار کسب توفیق بیشتر توسط نیروی هوایی منجر به انتصاب شهید ستاری به فرماندهی نیروی هوایی شد. حکم انتصاب شهید منصور ستاری به فرماندهی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران به شرح ذیل در صحیفه نور (جلد 20) درج گردیده است:

"حکم

زمان :10 بهمن 1365/29 جمادی الاول 1407

مکان :تهران جماران

موضوع:انتصاب فرمانده نیروی هوایی ارتش

مخاطب:خامنه‌ای، سید علی (رئیس جمهور و رئیس شورای عالی دفاع)

«بسم الله الرحمن الرحیم

مقام معظم رهبری انقلاب وفرماندهی کل نیروهای مسلح حضرت امام خمینی –مدظلله العالی

با اظهار قدردانی از خدمات سرکار سرهنگ هوشنگ صدیق در طول تصدی فرماندهی نیروی هوایی، شورای عالی دفاع در اجرای ماده 110 قانون اساسی انتصاب سرکار سرهنگ منصور ستاری را به فرماندهی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران به آن حضرت پیشنهاد می‌کند.

10/11/65 سید علی خامنه‌ای، رئیس جمهور و رئیس شورای عالی دفاع »

بسمه تعالی

با تقدیر و تشکر از خدمات سرکار سرهنگ هوشنگ صدیق، با پیشنهاد مذکور موافقت می‌شود.

10 بهمن 65

روح الله الموسوی الخمینی"[4]  

 

 با بررسی زندگی و سوابق کاری شهید ستاری مشخص می­شود که وی انسانی مؤمن و متفکر، دارای قدرت  سخن­وری، علاقه مند به فراگیری دانش­های نوین، هنرمندی نقاشی، فرزندی مطیع در برابر والدین، پدری مهربان برای فرزندان خود و فرمانده­ای دلسوز برای نیروی هوایی بود.

این انسان مومن وفرمانده لایق وتوانمند وخلاق پس از گذراندن 46 بهار پربار درپانزدهم دی ماه 1373 در سانحه سقوط هواپیمای جت فالکن به شهادت رسید.

از آن شهید بزرگوار 4 فرزند به جای مانده است که همگی آنها دارای تحصیلات عالیه می­باشند.فرزند ذکور آن شهید بزرگوار دکتر سورنا ستاری وفرزندان دختر شهید ستاری دکتر شبنم ستاری، پزشک متخصص زنان، دکتر سحر ستاری، دندانپزشک و خانم مهندس ستاری، فوق‌لیسانس مهندسی کامپیوتر از دانشگاه تهران می باشند.[5]

 

خدمات ماندگار شهید ستاری به دفاع هوایی ایران

نیروی هوایی  و پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در زمان فرماندهی سرلشکر منصور ستاری دارای اقتدار روز افزون گشته  و تعاملات مناسبی با نیروهای هوایی کشورهای منطقه داشت. در آن دوران نیروی هوایی ارتش  بیش از پیش به مرز خودکفایی رسیده  که هنوز هم اثرات آن باقی مانده است.  بدون اغراق برخی از طرح­ها و پروژه­های این مرد ارزنده شاید در دنیا کم نظیر باشد. از جمله طرح­های مبتکرانه اش ایجاد شبکه نوین و یکپارچه پدافند هوایی کشور متشکل از رادار، سامانه­های موشکی و توپخانه زمین به هوا و مدیریت هواپیماهای تجسس و رهگیر است. طرح­ها و ابتکارات شهید ستاری منجر به افزایش آسیب­پذیری نیروی هوایی دشمن بعثی و ارتقاء توان نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران جهت نفوذ بر آسمان عراق شد.از اساسی ترین اقدامات این فرمانده دلسوز اقدام در خصوص افزایش ظرفیت فنی و خصوصاً ایجاد بنیان­های صنعتی و مدرن نیروی هوایی برای ساخت هواپیما و تعمیرات اساسی وهمه­جانبه بود. محصول چنین اقداماتی، ساخت هواپیمای آموزشی و پشتیبانی سبک پرستو با ظرفیت ۴ نفر است.

شهید ستاری با ایجاد محیط مناسب برای تفکر و نوآوری امکان مشارکت حداکثری کارکنان تحت فرماندهی را در بالاترین رده تعمیرات و نگهداری کلیه تجهیزات و دستگاه­های بسیار مدرن و فنی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران فراهم آورد.ایجاد شبکه دیده­بانی، راه­اندازی خطوط هواپیمایی ساها، نوسازی و بهسازی شبکه تدارکاتی و افزایش توان لجستیکی، افزایش امکانات نوسازی و بهسازی مهندسی نهاجا[6]، افزایش ظرفیت چند برابری کارآیی بهداشتی و درمانی نیروی هوایی خصوصاً پس از راه­اندازی مجتمع آموزشی ـ پزشکی و درمانی بعثت نمونه­هایی چند از این تغییر است. راه­اندازی بیمارستان ۷۵۰ تختخوابی و قابل توسعه به هزار تختخوابی مرکزی همراه با مرکز پاتولوژی و دانشکده پرستاری که مجهز به مدرن­ترین سامانه­های بیمارستانی و تحقیقاتی و آموزشی هستند. همچنین ایجاد مؤسسات علمی و دانشگاهی نظیر دانشگاه علوم و فنون هوایی که بعد­ها به نام شهید ستاری نامگذاری شد نشانه­هایی از تفکرراهبردی، دوراندیشانه و فعالیت گسترده آن زنده­یاد می­باشد. از جمله اقدامات و ابتکارات به یاد ماندنی شهید ستاری، طرح­های عملیاتی وی در عملیات­های والفجر 8 و کربلای 5 می­باشد. در عملیات والفجر 8 ایجاد یک دفاع متحرک منجر به افزایش توان دفاع هوایی، تسخیر آسمان منطقه نبرد و در نتیجه کسب موفقیت در روی زمین وفتح فاو بود.مقام معظم رهبری والفجر8 و عملکرد پدافندهوایی را دفاع معجزه آسا نامیدند. از دیگر اقدامات قابل تقدیر شهید ستاری فرماندهی عملیات اسکورت هوایی نفت‌کش‌های ایران تا دریای عمان در طول جنگ نفت‌کش‌ها می باشد.

 

گزیده­ای از سخنان شهید سرلشکر منصور ستاری

مرور گزیده­ای از سخنرانی شهید سرلشکر منصور ستاری در خصوص از خود گذشتگی کارکنان نیروی هوایی در طول سالهای دفاع مقدس جالب توجه می باشد:  

« … ما تاکنون نتوانسته­ایم ذره­ای از شجاعت و شهامت و جان­دادن و حرکت­هایی را که نیروی هوایی در طول جنگ داشت، نشان بدهیم. لذا احساس می­کنیم که باید خودمان پیش­قدم بشویم و قدمی برداریم … به یاد بیاوریم آن روزهایی را که خلبانان، دسته دسته با هواپیماهای شکاری برای سرکوبی دشمن متجاوز به مأموریت می­رفتند و می­دانستند که عده­ای از آنها برنمی­گردند. امروز از آن لحظه که از هم خداحافظی می­کردند، می­توان کتاب­ها نوشت. آن­ها می­دانستند که می­روند، ولی برنمی­گردند. باید رفت و جان و خون داد و حفظ کرد … »

درخصوص پدافند هوایی و اهمیت آن می­گوید:

«ما از جنگ مسائلی را آموختیم و چیزهایی فهمیدیم که باید برای طرح­های آینده از آنها استفاده کنیم. مثلا ما این را فهمیدیم که دفاع هوایی کار یک بعدی نیست و دامنه­اش خیلی گسترده و در عین حال عمیق است. شما از همان نقطه­ای که یک ماهی، از آب دریا به اندازه­ای بیرون می­جهد که بتوانید آن را ببینید تا اوج آسمان مسئولیت دارید،پس دفاع هوایی کردن یک بعدی ومنطقه ای نیست ،بلکه وسیع و همه جانبه است.»[7]

 

برخی از وجوه ناگفته مدیریتی شهید ستاری

بازگویی برخی از وجوه شخصیتی و مدیریتی شهید ستاری-که تاکنون ناگفته مانده است- در این مقاله می­تواند به شناخت دقیق­تر شهید ستاری و درس­آموزی از شیوه مدیریتی وی منجر شود. 

شهید ستاری در خصوص شرایط یک مدیر در نظام اسلامی سخنان جالبی را بیان کرده است[8]:

« مدیر باید بر کار تسلط داشته باشد، اطلاعاتش کافی باشد، از ساده‌ترین راه به اطلاعات دسترسی داشته باشد ، آن هم آخرین و صحیح‌ترین آن . متوجه باشد که اطلاعات نادرست در اختیارش قرار نگیرد. در تشخیص اطلاعات صحیح از نادرست ، قوی باشد . در این صورت است که مدیر موفق می‌شود ، یکی از دلایل ناپایداری رژیمهای موروثی این است که آنها از میان عامه مردم بلند نمی‌شوند . یک تافتة جدا بافته‌ای هستند که چیزی از مردم نمی‌فهمند و تعریفی که از مردم دارند غلط است . برداشتشان چیز دیگری است. نکتة‌دیگر در مدیریت تسلط بر مسائل آن حوزه است . اگر تسلط نباشد ، کار حتماً به اشکال بر می‌خورد .

تجربة طفولیت من در آشنایی با کارهای مختلف خیلی مؤثر بوده، اول ، رنج کشیدن و سختی کشیدن . اگر کسی در جمهوری اسلامی بخواهد مسئولیت داشته باشد، نباید نازپرورده باشد، ما در جمهوری اسلامی صبح تا شب درگیر یک جهان پر از توطئه هستیم . در برابر دنیایی که روبه‌روی ما قد علم کرده، باید قوی بود . اراده باید قوی باشد ، جوانها باید از پیرها بیاموزند و کار را بفهمند ، این جمهوری اسلامی آن قدر مشکل دارد که آدم معمولی نمی‌تواند از پس آن بر بیاید ، وای به اینکه آدمی در لای زرورق بزرگ شده باشد . در سختی و رنج بزرگ شدن ، برای سیستم مدیریتی کشور بسیار مفید است .

نکته دیگر ، مسئله خودکفایی است. جامعه ما ، بخصوص، بخش روستایی آن در گذشته، اصولاً خودکفا بودند و خودکفایی چیزی است که امام (ره ) می‌فهمیدند یعنی چه و می‌دانستند که چگونه آدم را از یوغ دیگران بیرون می‌آورد . شما به وصیت حضرت امام که مراجعه کنید می‌بینید چقدر روی این بخش حساس هستند . می‌فرمایند باید روی پاهای خودتان بایستند. چون در رنج بزرگ شده و می‌فهمد که می‌شود خودکفا بود.»

 

رویکرد شهید ستاری نسبت به مسائل فرهنگی

     با توجه به عملکرد شهید ستاری در حوزه فرهنگی به نظر می­رسد که وی دارای اندیشه های راهبردی در حوزه فرهنگ بود.از جمله اقدامات جالب توجه وی در این حوزه می­توان به مواردی همچون تدوین تاریخچه نیروی هوایی ، ساخت3 فیلم سینمایی، بررسی چندین فیلمنامه و... اشاره کرد. آخرین فیلم سینمایی ساخته شده در زمان فرماندهی وی فیلم دایره سرخ بود.[9]

 

رویکرد شهید ستاری در خصوص خانواده

دکتر شبنم ستاری فرزند ارشد آن شهید بزرگوار در مورد خانواده دوستی و ارائه راهنمایی صحیح به فرزندان و کمک به تصمیم گیری مناسب از سوی شهید ستاری می­گوید:«خاطره‌ای که از ایشان به یاد دارم این بود که در نزدیک زمان شهادت پدرم نامزد کردم و یادم است که با پدرم درباره مهریه سوال کردم، پدر خیلی جالب بود که پدر سوال کردند که می‌دانید مهریه مادرتان چقدر است گفتم: نه! نمی‌دانم. گفتند: مهریه مادر شما فلان قدر است. در آن زمان مهریه مادر شما بسیار بالا بود ولی الان این رقم ارزش دارد. تا حالا دیدید که در این مورد در خانه صحبتی کنیم. پس مهریه کم ارزش‌ترین چیزی است که وجود دارد. ما اصلا در مورد مهریه صحبتی نداریم و اصلا صحبتی در مورد این مساله سوالی نشد...پدر هیچ وقت از رفتن صحبت نمی‌کرد چون به قدری با انرژی مثبت صحبت می‌کردند که اجازه نمی‌دادند که این تفکر در ذهن ما ایجاد شود. اما بیشترین چیزی که از ما انتظار داشتند این بود که انسان‌های صادق و مخلص و سعی کنیم تا جایی که می‌توانیم در خدمت مردم باشیم.

ایشان با مردم بودن را بیشتر می‌پسندیدند. همیشه تاکید داشتند که مطالعه داشته باشیم و از خیلی از موفقیت‌های ما خوشحال می‌شدند. سعی کردیم که جوابگوی انتظارات ایشان باشیم. پدرم طوری برخورد می‌کردند که این موفقیت‌ها کمتر از چیزی است که باید باشد. تنها وظیفه شما همین است.» [10]


نویسنده: رضا جهانفر

 



[1] زندگینامه شهید ستاری منتشر شده در شبکه ملی مدارس به نشانی http://khakriz.roshd.ir/Sardaran/View/tabid/137/smid/562/ArticleID/143/Default.aspx

[2] عملیات خیبر با هدف تصرف وتامین جزایر مجنون وبخشی از هور الهویزه وکنترل ساحل شرقی دجله با رمز یا رسول الله در منطقه ی هور و جزایر مجنون به مساحت 1180 کیلومتر آغاز شد. در این عملیات، جزایر مجنون به مساحت 160 کیلومتر مربع با 50 حلقه چاه نفت وچندین روستای منطقه به تصرف رزمندگان اسلام درآمد(منبع: جنگ شهرها، بررسی تحلیلی حوادث سیاسی، نظامی واجتماعی دوران جنگ شهرها، ص 84 )

[3] نمکی ،علیرضا ،نیروی هوایی در دفاع مقدس(آشنایی با توانایی وعملکرد نیروی هوایی ارتش در دفاع مقدس) ص50

[4] صحیفه نور جلد20-ص229

[5] www.aja.irزهرا توسلی-ویژه نامه عروج آسمانی امیران شهید نیروی هوایی ارتش در سانحه هوایی پانزدهم دیماه 1373

[6] نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران

[7] پاکبازان عرصه عشق-ص63

[8] مقاله «شرایط یک مدیر در جمهوری اسلامی از دیدگاه شهید ستاری» مندرج در پایگاه اطلاع رسانی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران همچنین وبلاگ دفاع مقدس به نشانی http://hdiran.persianblog.ir همچنین  (اکبر و دیگران، ص۳۱)

[9] www.aja.ir/portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=7914e658-317f-4242 زهرا توسلی-ویژه نامه عروج آسمانی امیران شهید نیروی هوایی ارتش در سانحه هوایی پانزدهم دیماه 1373 مصاحبه با شبنم ستاری

[10] www.aja.ir/portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=7914e658-317f-4242 زهرا توسلی-ویژه نامه عروج آسمانی امیران شهید نیروی هوایی ارتش در سانحه هوایی پانزدهم دیماه 1373 مصاحبه با شبنم ستاری

 
امتیاز دهی
 
 

تعداد بازديد اين صفحه: 4477